Çifteler Köy Enstitüsü


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2004

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Murat Burgaç

Danışman: SAİME YÜCEER

Özet:

Çifteler Köy Enstitüsü isimli yüksek lisans çalışması, Türk eğitim tarihinde önemli bir yeri olan Köy Enstitülerini anlamaya ve sistemin işleyiş özelliklerini, incelenen Enstitü örneğinde, açıklamaya çalışan bir tezdir. Tez; Cumhuriyetin ilk yıllarında eğitim, Çifteler Köy Enstitüsünün kuruluşu, Enstitünün işleyişi, Enstitünün sağladığı sonuçlar ve kapatılması olmak üzere dört başlık altında toplanmıştır. Birinci başlık altındaki konularda, yeni rejimin eğitimden beklentileri ve eğitim yoluyla ulaşmak istediği amaçlar açıklandıktan sonra eğitimin bu dönemdeki durumu istatistiksel verilerle belirtilmiş, bu dönemde eğitim alanında yapılan atılımlar anlatılmıştır. İkinci bölümde, Çifteler Köy Enstitüsünün kurulmasından önce yaşanan gelişmeler, Enstitüye temel oluşturacak kurumların açılması ve bu kurumların işleyiş özellikleri açıklanmış; daha sonra Enstitünün kuruluşu ve kuruluşun ilk dönemlerindeki çalışmalar anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, Çifteler Köy Enstitüsünün işleyişi açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bölümde, Enstitüdeki eğitim, yönetim konuları kapsamlı olarak incelenmiş ve ayrıca Enstitüdeki Döner Sermaye uygulaması incelenmiştir. Tezin son bölümünde, Enstitünün sağladığı yararlar, gerek eğitsel alandaki ve gerekse diğer alanlardaki kazanından açıklanmıştır. Enstitünün kuruluşu ile kapatılışı arasındaki dönemde; okul, öğretmen ve öğrenci sayılarında yaşanan değişim ortaya konulmuştur. Kapatılışı konusunda ise öncelikle dönemin siyasal durumu ve kapatılmasına etki eden nedenler anlatılmış, Enstitünün kapatılış süreci ve bu dönemde yaşanan gelişmeler açıklanmıştır. Tezin hazırlanması sırasında, Enstitünün kuruluşuna etki eden nedenler ve bu kurumdan neler beklendiği açıklanmaya, kurumun işleyiş özellikleri detaylı olarak çözümlenmeye çalışılmıştır. Büyük beklentilerle ve geniş bir iktidar desteği ile kurulmasına karışım, niçin kısa bir süre sonra kapatıldığı, kuruluşunu gerçekleştiren parti ile kapatılma sürecini başlatan partinin aynı olması bir sorun olarak ele alınmış; Türkiye'de çok partili hayata geçişle birlikte Enstitüleri kendi varlıkları için tehlikeli addeden büyük toprak sahiplerinin, siyaset sahnesindeki ağırlıklarının artması, değişen bu siyasal koşulların sonucu olarak da Enstitüye yönelik olumsuz tavırların arttığı ve bu kesimin dayatmaları sonucu Enstitünün kapatıldığı sonucuna varılmıştır. Çifteler Köy Enstitüsü konusunda, bu Enstitünün müdürünün ve bu kurumdan mezun olan birkaç öğrencinin yazdığı ve anı kitapları özelliğinden öteye geçmeyen çalışmalar dışında, yayımlanmış bir kaynak yoktur. Bu durum, yapılan sözlü tarih çalışmalarıyla aşılmaya ve özellikle Enstitünün mirasçısı olan Eskişehir Yunusemre Anadolu Öğretmen Lisesinde, şans eseri günümüze ulaşabilmiş olan, Çifteler Köy Enstitüsü dönemine ait belgelere ulaşılarak çözülmüştür. Görüşme yapılan kişilerden ve ikinci el kaynaklardan sağlanan bilgiler ele geçirilen belgelerle karşılaştırılmak suretiyle sınanmıştır. Ayrıca Devlet İstatistik Enstitüsündeki eğitim istatistikleri taranarak, Enstitünün kuruluş ve kapanış arasında eğitim alanında yaşanılan değişim açıklanmaya çalışılmıştır.