Şemsüddin es-Semerkandî'nin Hudûs anlayışı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EROL SÖNMEZ

Danışman: Ulvi Murat Kılavuz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Semerkandî, Hanefi/Mâtürîdî ekolünün müteahhir dönem temsilcisi olarak kabul gören çok yönlü muhakkik bir âlimdir. O, yaşadığı dönemde kelâm, felsefe, mantık, matematik ve geometri alanlarına dair yazdığı eserleriyle tanınmış ve bu alanlardaki yetkinliğini ortaya koymuştur. Bu araştırmada onun, Tanrı-âlem ilişkisinde âlemin sonradan yaratılmış olmasının zamana nispeti bağlamında ortaya çıkan ve sonrasında yabancı kültürlerden tevarüs edilen atom teorisinin, âlemin yaratılmış olmasından hareketle Tanrı'nın varlığını ispat etmek (isbât-ı vâcib) için kelâmcılar tarafından mutlak kudret ve irade sahibi bir yaratıcıyı ispatlamaya yönelik evrilerek kozmolojik bir delil halini alan "hudûs'' kavramı hakkındaki görüşleri konu edinilmiştir. Bu bağlamda onun kendi eserleri üzerinden hudûs anlayışı tahlil ve tasvir edilmiştir. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, kapsamı, amacı, yöntemi, kaynakları ve Semerkandî'nin şahsî ve ilmî kimliği hakkında kısa ve öz bilgiler aktarılmıştır. Birinci bölümde, Semerkandî'nin hudûs anlayışının daha iyi kavranabilmesi ve mukayese imkânı elde etmek hedeflenerek, hudûs hakkında tarihî ve nazarî bir zemin oluşturulmuştur. İkinci bölümde ise onun hudûs anlayışını ortaya koyabilmek adına, hudûsla ilgili meseleler, kavram ve tanımlar onun kendi eserleri üzerinden aktarılmıştır. Son olarak ise sonuç bölümünde onun hudûs anlayışı hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır.