Kur'an-ı Kerim'in dezavantajlı toplum bireylerine yaklaşımı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERAL SALMAN

Danışman: Mehmet Efe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma Kur'an-ı Kerim'in dezavantajlı toplum bireylerine yaklaşımını konu edinmektedir. Dezavantajlı bireyler, toplumun diğer mensuplarıyla aynı fiziksel, biyolojik, sosyo-ekonomik vb. imkânlara sahip olmayan ve bu alanlarda çeşitli yoksunluklar yaşayan kimselerdir. Bu bağlamda çocuklar, kadınlar, yaşlılar, engelliler, yoksullar, göçmenler ve hürriyeti sınırlandırılmış kimseler dezavantajlı olarak kabul edilir. Dezavantajlı bireyler toplumun bir parçası olduğu için onların yaşadığı sorunlar ve karşılaştıkları güçlükler toplumun diğer üyelerini de bir şekilde ilgilendirmektedir. Bunun yanı sıra her insanda dezavantajlı olma potansiyeli vardır. Kur'an insana hitap eden bir kitap olarak, genel anlamda insanların özelde ise çeşitli yoksunluklarla mücadele etmek zorunda kalan dezavantajlı kimselerin gereksinimlerini karşılayacak mahiyettedir. Dolayısıyla Kur'an'ın dezavantajlı bireylerin ihtiyaçlarına yönelik ortaya koyduğu maddî-manevî ilkelerin tespit edilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada Kur'an'ın dezavantajlı bireylere yaklaşımının ortaya konulması ve dezavantajlı bireylerin sorunlarına çözüm üretecek, onların gereksinimlerine cevap verecek ve onları manevî açıdan destekleyecek Kur'anî ilkelerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Yapılan araştırmada Kur'an merkezli olarak dezavantajlı bireylerle ilgili yapılmış kapsamlı bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bu nedenle tezde işlenen konu orijinaldir. Tezde doküman analizi metodu kullanılmış olup çalışma nitel karakterlidir. Araştırmamızda sosyal bir konu olan dezavantajlılık, Kur'an bağlamında incelenmiş, tefsir kaynaklarının ve sosyal bilimlerin verileri analiz edilerek Kur'an'ın dezavantajlılık olgusuna yaklaşımı değerlendirilmiştir. Çalışmanın neticesinde Kur'an'ın dezavantajlı bireylere insan olarak gerekli değeri verdiği, haklarını teslim ettiği, karşılaştıkları sorunlara çözüm odaklı yaklaştığı, mükellefiyetlerde bazı kolaylıklar sağladığı, onların sorunlarının çözümü için topluma bir sorumluluk yüklediği ve onları manen destekleyici ilkeler ortaya koyduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Tefsir, Kur'an-ı Kerim, Dezavantaj, Dezavantajlı Bireyler, Toplum.