ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİNDEN AHP VE COPRAS YÖNTEMLERİ KULLANILARAK TEDARİKÇİ SEÇİM KARARININ VERİLMESİ: OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ, ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKÇEN BALIKÇILAR USTA

Danışman: Ali Yurdun Orbak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

VUCA (V: değişkenlik, U: belirsizlik, C: karmaşıklık, A: belirsizlik) dünyasında küresel ticari rekabet, değişkenler ve belirsizlik yüksektir. Şirket paydaşlarının tedarik zincirindeki önemi her geçen gün artıyor. Müşterilerin yüksek kalite ve düşük fiyat beklentilerini karşılamak ve rekabet güçlerini koruyabilmek için firmaların tedarikçileriyle iş birliği sağlamaları ve geliştirmeleri gerekmektedir. Satın alma stratejisi tedarik zinciri yönetiminin temelidir. Bu çalışmada satın alma uzmanlarının tedarikçi seçiminde karar aşamasında kullanabilecekleri yöntemler üzerinde çalışılmıştır. Tedarikçi seçimi problemlerinde çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaygın olarak kullanılmaktadır. Hem niteliksel hem de niceliksel verileri bir arada işleyebildiği için AHP (Analitik Hiyerarşi Süreci) ve COPRAS (Karmaşık Orantılı Değerlendirme) yöntemleri sunulmuştur. Hem AHP hem de AHP-COPRAS hibrit modelleri ile tedarikçi seçim problemi çözülmüştür. Hibrit modelde AHP'nin kriter ağırlıklandırmadaki becerisinden, COPRAS'ın seçim sıralamasını başarılı yapmasından faydalanılmıştır. Her iki yöntem için de karar matrisi oluşturulur. Her bir kriter önem bakımından birbiriyle karşılaştırılmış ve oluşturulan özvektör her iki metotta da kullanılmıştır. Bu iki yaklaşımda alternatiflerin değerlendirilmesi aşamasında farklılık bulunmaktadır. Bu çalışmada bir otomotiv sanayi firmasının verileri kullanılmış olup, bir proje için 4 farklı tedarikçi alternatifi (A1, A2, A3, A4) mevcuttur. Seçim kararı şu kriterlere göre verilmiştir: parça fiyatı, yatırım maliyeti, kalite, teknik yapabilirlik ve teslimat performansı. AHP ve COPRAS yöntemleri seçim tercihinin A1>A2>A3>A4 şeklinde olması gerektiğini göstermiştir. Her iki yöntem de bize aynı sonuçları vermiştir. Tutarlılık oranı kontrolü yapılmış olup oranın 0,1'den küçük olması gerekirken bu çalışmada 0,086 olarak bulunmuştur.