İklim değişikliğinin Türkiye'de referans bitki su tüketimi, kuraklık ve şeker pancarı verimi üzerine etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ KAAN YETİK
Danışman: Burak Nazmi Candoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, iklim değişikliğinin Türkiye'de referans bitki su tüketimi (ET0), kuraklık ve şeker pancarı verimi üzerindeki olası etkilerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda 1971-2000 dönemini referans alarak, 2023-2052 ve 2069-2098 dönemleri için RCP4.5 ve RCP8.5 senaryoları altında üç farklı iklim modeli (GFDL, HADGEM, MPI) kullanılmıştır. ET0 değerleri FAO Penman-Monteith eşitliğiyle, kuraklık değerlendirmeleri Keşif Kuraklık İndeksi (RDI) yöntemiyle, şeker pancarı verim simülasyonları ise AquaCrop modeliyle gerçekleştirilmiştir. Eğilim analizlerinde Mann-Kendall ve Spearman sıra korelasyon testlerinden yararlanılmış, trend şiddeti Sen'in eğim testiyle hesaplanmış, mekânsal ve zamansal dağılımlar ise coğrafi bilgi sistemleri tabanlı haritalarla görselleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, gelecek senaryolarında ET0 değerlerinde önemli artışların görüleceğini, özellikle uzak gelecekte bu artışların belirginleşeceğini göstermektedir. Bölgesel incelemelerde Karadeniz Bölgesi diğer bölgelere kıyasla daha düşük ET0 artışları sergilerken, Güneydoğu Anadolu ve Marmara'nın doğusunda ise yükseliş eğiliminin daha yoğun olduğu belirlenmiştir. Kuraklık projeksiyonları, aşırı kurak yılların sayısında artış beklenmekle birlikte, kurak yılların genel sıklığının yaklaşık %50 seviyesinde sabit kalacağını işaret etmektedir. AquaCrop modelinin kalibrasyon ve doğrulama adımları sonucunda, simüle edilen toprak su içeriği ile saha ölçümleri arasında 0,80-0,97 aralığında yüksek korelasyon katsayıları elde edilmiştir. Verim tahmini açısından ise kalibrasyon ve doğrulama aşamalarında nRMSE değerleri %0-10 aralığında seyretmiş, bu sonuçlar modelin şeker pancarı verimini öngörmede oldukça başarılı olduğunu göstermiştir. AquaCrop ile yapılan şeker pancarı verim simülasyonları, optimum sulama koşullarında gelecek dönemlerde verimde %58-65'i bulan artışların mümkün olduğunu ortaya koyarken, sulama suyu uygulanmayan senaryolarda %40'ı aşan verim kayıpları öngörülmüştür. Bu bulgular, artan sulama suyu ihtiyacı ve kuraklık riskleri karşısında tarımsal sürdürülebilirliğin sağlanması için entegre su yönetimi ve iklim uyum politikalarının ivedilikle uygulanmasının kritik önemini vurgulamaktadır.