General Muravyov Karskiy’in 19. Yüzyıl Osmanlı Rus İlişkilerine Etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI BÖL., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Nariman HASANOV

Danışman: Ali İhsan Karataş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı-Rus ilişkilerinde etkin bir rol üstlenen General Nikolay Nikolayeviç Muravyov Karskiy'nin askerî, diplomatik ve siyasî faaliyetlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Osmanlı-Rus etkileşiminin Balkanlar, Kavalalı Mehmed Ali Paşa İsyanı, Kırım Harbi, Kafkasya ve Kars'ın işgali bağlamında çok boyutlu biçimde ele alındığı bu süreçte, Muravyov Karskiy yalnızca bir askerî figür değil, aynı zamanda diplomatik yetkinliğiyle ön plana çıkan bir devlet adamı olarak değerlendirilmektedir. Rus İmparatorluğu'nun genişleme stratejisinin saha düzeyinde uygulayıcılarından biri olan Muravyov Karskiy, özellikle Balkanlar'da Ortodoks halklar üzerindeki Rus nüfuzunu tahkim etmeye yönelik politikaların yürütülmesinde aktif rol oynamıştır. Bu bağlamda, Osmanlı karşıtı ayaklanmaların ivme kazanmasında hem dinî söylemlerin hem de Rusya'nın himayeci tutumunun etkili olduğu görülmektedir. Söz konusu isyanlar, kısa sürede bölgesel istikrarı tehdit eden geniş çaplı ayaklanmalara dönüşmüştür. Mora ve Girit'teki isyanları bastırmak üzere Osmanlı Devleti'ne yardım eden Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa, vaat edilen siyasî kazanımların karşılığını bulamayınca merkezî otoriteye karşı başkaldırmıştır. Bu dönemde Muravyov Karskiy, Osmanlı-Mısır gerginliğinde Rusya'nın müdahalesini yönlendiren isimlerden biri olmuş, özellikle 1833 tarihli Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın imzalanmasında dolaylı ancak etkili bir rol üstlenmiştir. Kırım Harbi sırasında Kafkasya Genel Valiliği görevine getirilen Muravyov Karskiy, 1855 yılında Kars'ın kuşatılması ve ele geçirilmesi sürecinde belirleyici bir komutan olarak öne çıkmıştır. Bu askerî başarı, Rusya'nın Kafkasya'daki nüfuzunu pekiştirmesinin yanı sıra, bölgedeki Osmanlı varlığını zayıflatmış ve Güney Kafkasya'daki güç dengelerini kalıcı biçimde etkilemiştir. Bu tezde, Muravyov Karskiy'nin faaliyetleri ekseninde Rus dış politikasının Osmanlı Devleti üzerindeki baskı araçları incelenmekte ve askerî ve diplomatik düzlemlerde yürütülen stratejilerin pratikteki yansımaları analiz edilmektedir. Böylelikle birey merkezli tarih yazımı çerçevesinde, bir generalin imparatorluklar arası ilişkilerde oynayabileceği rol gözler önüne serilmekte, 19. yüzyıl Rus dış politikasının uygulanış biçimlerine dair özgün bir perspektif sunulmaktadır.