Bir sûfi olarak Mehmet Şemsettin Ulusoy'un şehir algısı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL TARAKÇI

Danışman: Salih Çift

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma Bursa Niyazî-i Mısrî Dergâhı son şeyhi Şemsettin Efendi'nin içinden süzüldüğü medeniyetin bir özeti olan şehri kendine özgü bir yolla nasıl idrak ettiğini gösterme çabasıyla gerçekleştirilmiştir. Şeyh Efendi'nin verdiği somut bilgilerin ve fikirlerinin bugünkü şehir çalışmaları şablonlarından biri çerçevesinde kullanılabilirliğinin sınanması yoluna gidilmiş akabinde eserleri tematik ve kronolojik olarak insan-mekân-kültür çerçevesinde yeniden kurgulanmıştır. Bunun için eklektik bir metodoloji ile şehre ait unsurlarla bir sûfî duyarlılığı tarihsel bir konumlandırma ışığında birleştirilmiş ve disiplinler arası bir yönelimle incelenmiştir. Şeyh Efendi'nin kendi dergâhından yola çıkarak genişlettiği insan ağını nasıl kurduğu, şehri fiziksel olarak nasıl tarif etttiği, mekâna dâir hangi duyarlılıkları taşıdığı, yüzyıllardır süregelen şehir ve tekke kültürünün silikleşmiş izlerini devletin çöküş arifesindeki fikri sancıların yansıması olan risalelerinden umdeler katarak özgün bir insicamla 'şehir tarihi' başlığı altında nasıl sentezlediği tespit edilmiştir. Şeyh Efendi'nin eserleriyle somutlaştıracak olursak bu çalışma Gülzâr-ı Mısrî'de pîrinin menakıbının daha iyi anlaşılmak istenmesine binâen ihvanın ben-idrakinin yeniden inşasında, Bursa vefeyatnâmelerinin devamı olan Yâdigâr-ı Şemsî ve Bahâr-ı Şemsî'de şehirdeki insan unsurunun yeniden sınıflandırılmasında, Medâr-Devvâr-Karâr ve Hâkisâr-ı Şemsî'de şehir mekânının tanziminde, risaleleri ve Âyine-i Diyâr-ı Şemsî bünyesinde ise zaman şuurunun yeniden kurgulanıp varlık, bilgi ve değerlerin ona göre tanımlanmasında Şemsettin Efendi'nin izini sürmüş ve bir sûfînin şehre niçin, nasıl baktığını, bu bakışın diğer bakışlardan farkını ortaya koymaya çalışmıştır.