KIRSAL MİRASIN KÜLTÜREL PEYZAJ YAKLAŞIMI İLE KORUNMASI İÇİN BİR MODEL ÖNERİSİ: İZNİK GÖLÜ HAVZASI ÖRNEĞİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Mimarlık, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF ACAR BİLGİN

Danışman: Figen Kıvılcım Çorakbaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kırsal alanlar, günümüzde dünyanın karşı karşıya olduğu çevresel, ekonomik ve sosyal sorunlar nedeniyle kırılgan ve savunmasız hale gelmiştir. Kırsal yerleşimler ile kırsal mirasın korunması dünyada ve Türkiye'de mimari koruma alanındaki güncel araştırma konularındandır. Türkiye'de kırsal alanlar, iklim değişikliği ve çevre sorunları, ekonomi ve tarım politikaları, yönetsel ve sosyal sorunlar, geleneksel konutların çağdaş yaşamın mekânsal gerekliliklerine cevap verememesi, geleneksel yapılarda fiziksel bozulmalar, bakımsızlık, terk ve zamanla yıkılma gibi çok çeşitli sorunlarla karşı karşıyadır. Kırsal alanlardaki potansiyel çeşitliliği ve koruma sorunları, kültürel peyzaj, kırsal peyzaj, bütüncül koruma gibi yeni yaklaşımların benimsenerek bu alanların belgelenmesi, değerlendirilmesi, yorumlanması, korunması ve geliştirilmesi için yeni yöntemler geliştirilmesini gerektirmektedir. Bu sorundan yola çıkılarak, Bursa zeytin peyzajlarından biri olan İznik Gölü Havzası, yaşamın üretimle beraber devam ettiği ve kültürel peyzaj örneği olarak çalışma alanı seçilmiştir. Tezin amacı, çalışma alanını kültürel peyzaj yaklaşımı ile ele alarak kültürel ve doğal değerleri belirlemek ve koruma önerileri geliştirmektedir. Tezde tarihsel araştırma ve örnek çalışma yöntemleri kullanılmıştır. Çağdaş mimari koruma, kültürel peyzaj, kırsal miras, peyzaj karakter değerlendirme yöntemleri ve çalışma alanı üzerine literatür ve arşiv araştırması yapılmıştır. Örnek çalışma kapsamında bölgesel ölçekte İznik Gölü Havzası'nın tamamında, yerleşim ölçeğinde güney köylerinde, mimari ölçekte ise Gürle ve Yeni Sölöz köylerinde olmak üzere üç farklı ölçekte ve detayda üç aşamalı bir alan çalışması yöntemi uygulanmıştır. Bu yöntem, koruma planlamada ölçekler arası geçiş ve uyumun sağlanmasını hedeflemiştir. İki köydeki binalar için toplanan veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri veri tabanına işlenerek dijital bir envanter oluşturulmuştur. Çalışma alanı kültür peyzaj olarak tanımlanmış, koruma sorunları ve riskler, korunacak değerler, koruma ölçütleri belirlenmiştir. Araştırma ve alan çalışması sonuçlarına dayanarak koruma ve planlama vizyonu geliştirilmiş, alan yönetimi ve kültürel rota önerilmiştir. Yaşayan kültürel peyzajların sürdürülebilirliğini sağlamak için tarımsal üretimin sürekliliğini ve kültürel miras değerlerini korumayı ve yaşatmayı hedefleyen bütüncül bir koruma ve gelişme modeli önerilmiştir. Kültürel peyzajlarda "kültür" ve "üretken" temalarının birlikteliğini vurgulayan bu modele "KültÜretken" Peyzaj Koruma Modeli adı verilmiştir.