Kur'ân'da tenkit içerikli istifham üslupları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ MOHAMMED SALEH MGHADİ

Danışman: Fadime Kavak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Kur'ân-ı Kerîm'in çeşitli sûre ve ayetlerinde yer alan tenkit içerikli istifham üsluplarıyla ilgili tümevarımsal bir incelemeden oluşmaktadır. Araştırmada tenkit içerikli istifhamların mecaz anlamdaki kullanımı üzerinde durulmuştur; çünkü gerçek sorular, bilgi talep etmek ve haber almak için kullanılır; eleştiri ifade etmez. Soru sorma, Kur'ân'da en çok kullanılan üsluplardan biridir. Öyle ki binin üzerinde soru içeren ayet bulunmaktadır. Bu nedenle çalışmada tenkit içerikli ayet-i kerîmelerin bir kısmına yer verilmiştir. Bu ayetler, belagat alimlerinin ve tefsircilerin görüşleriyle açıklanmaya ve eleştirinin bulunduğu noktalar üzerinde durularak dilbilgisel analizler yapılmaya çalışılmıştır. Bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde üslup, istifham ve tenkide dair kavramsal çerçeve, ikinci bölümde Kur'ân'daki tenkit içerikli istifham çeşitleri, üçüncü bölümde Kur'ân'da fikirlere ve olgulara yönelik istifhamlar, dördüncü bölümde Peygamberlere ve Peygamberlerden başkalarına yönelik istifhamlar, beşinci bölümde ise Müslümanlara, gayri müslimlere ve insan dışı varlıklara yönelik tenkit içerikli istifhamlar yer almaktadır. Sonuç olarak, bu araştırma şu iki soruya cevap vermeyi amaçlamaktadır: Birincisi, Kur'ân'da tenkit nedir? İkincisi, Kur'ân-ı Kerîm'deki tenkit içerikli istifham üslupları nelerdir? Araştırmacı, bu iki soru üzerinden tenkit kavramını tanımlayacak ve Kur'ân'daki tenkit içerikli istifham üsluplarını farklı soru tarzlarıyla ortaya koymaya çalışacaktır.