Nahîfî Dîvân'ı Sözlüğü [Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ALTINOVA
Danışman: Gülay Durmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anlamanın ve anlamlandırmanın temeli bağlamdır. Bağlam ise kelimelerin cümle içerisindeki anlam katmanıdır. Sanatkârlar, kelimelerin çok anlamlılığını edebî metinlerde sıklıkla kullanırlar. Bu kullanımı klasik edebiyat metinlerinde de görmek mümkündür. Zaman içerisinde oluşan anlam değişmelerini takip etmek, bu edebiyat dönemini inceleyen araştırmacılar için güçlükler ortaya çıkarmaktadır. Söz konusu değişimi görebilmek için araştırmacının geniş bir art alan bilgisine ihtiyacı vardır. Bu çalışmada klasik Türk edebiyatında bağlam konusu Nahîfî'den örnekler verilerek açıklanmıştır. Giriş ve üç bölümden oluşan bu tezin birinci bölümünde bağlam konusu çeşitli başlıklar altında ele alınmıştır. Bu bölüm "Bağlam", "Bağlamı Oluşturan Etmen: Çok Anlamlılık", "Bağlamla İlgili Yapılan Çalışmalar", "Benzer Sözcüklerin Kullanımına Bağlamsal Bakış", "Yapay Zekânın Bağlama Verdiği Dikkat", "Bağlamın Tespitinde Klasik Metinlerin Rolü ve Klasik Şârihlerin Şerhlerinde Bağlama Verdikleri Dikkat", "Kaynaklarda Geçen Şaire veya Şiire Dair Anekdotların Bağlama Katkısı", "Bağlam Tespitinde Yaşanan Güçlüklerin Sebepleri ve Çözümleri Üzerine", "Bağlam Tespitini Gelecekte Bekleyen Tehlikeler", "Söz Sanatlarının Bağlam Üzerindeki Etkisi", "Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüklerin Sözlük Bilimi Açısından Değerlendirilmesi" başlıklarından oluşmuştur. İkinci bölümde ise XVIII. yüzyılın önemli şairlerinden Nahîfî Süleyman ve Divan'ı hakkında bulunan yeni belgeler ve bulgular çeşitli başlıklar altında değerlendirilmiştir. Bu bölümde şair hakkında yeni kaynaklar, Divanı'nın yeni nüshaları, şairin yeni bulunan şiirleri ve şair hakkında yazılan yazılar üzerine bazı tashihler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise sözü geçen Divan, hazırlanan sözlükten hareketle bağlam açısından incelenmiştir. Bu incelemede şairin etkilediği ve etkilendiği şairler, tezkire yazarlarının şair hakkındaki düşünceleri, bestelenmiş şiirler üzerine değerlendirmeler, kalıp ifadeler, din ve tasavvuf hakkında bazı bağlamsal sonuçlardan bahsedilmiştir. Ekler bölümde ise Ali İrfan Aypay'ın 1992'de hazırladığı doktora tezinden hareketle hazırlanan şairin Divanı'nın bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğüne yer verilmiştir.