Osmanlı Dönemi Mezarlıkların Mimari Koruma Bağlamında Değerlendirilmesi: İstanbul Merkez Efendi Mezarlığı Örneklemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİDEM AKANSU
Danışman: Figen Kıvılcım Çorakbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Osmanlı Dönemi'ne ait mezarlıkların mimari koruma yaklaşımlarına göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmiş olan İstanbul'un Tarihi Alanları Dünya Miras Alanı'nın İstanbul Kara Surları bileşeninin özgün tarihi ve kültürel peyzajını meydana getiren Osmanlı Dönemi'ne ait mezarlıklar mimari ve kentsel koruma yaklaşımlarına göre incelenmiştir. Bu incelemenin örneklenmesi için detaylı çalışma alanı olarak Merkez Efendi mahallesi ve mezarlığı seçilmiştir. Kara Surları çevresi, 1985 yılında Dünya Miras Listesi'ne kaydedilmiş; 1995 yılında ise sit alanı ilan edilmiştir. Ancak, 1950'lilerden bu yana alanın batısında hızla gelişen sanayi nedeniyle başlayan nüfus artışı alanda kontrolsüz bir kentsel dönüşüme neden olmuştur. 2007 yılında Zeytinburnu Belediyesi tarafından Kültür Vadisi Projesi adı altında kültür, eğitim ve kentsel dönüşüm projeleri yapılmaya başlanmış, alanın sanayi geçmişine dair izler silinerek rekonstrüksiyon ve taklit yapılarla sahte bir tarihi doku oluşturulmuştur. Bu çalışmada, gerçekleştirilen dönüşüm projeleri ortasında kalan tarihi mezarlıkların bu dönüşümden nasıl etkilendiğinin anlaşılması için literatürden gelen veriler, arşivden ulaşılan bilgiler, eski ve yeni fotoğraf ve hava fotoğrafları karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında sayısallaştırılıp değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın sonunda Merkez Efendi Mezarlığı örneklemi üzerinden Osmanlı Dönemi'ne ait mezarlıkların gerçekleştirilen kentsel dönüşümlere entegre edilemediği tespit edilmiştir. Ayrıca, 2005 yılında kabul edilen ve yenileme alanlarına izin veren kanunla alanda yapay ve modern kültürel bir dokunun oluşturulması eleştirilmiştir.