Ulusal Yetki Alanı Dışında Kalan Bölgelerde Tescil-Yetki İlişkisi ve Uzay Hukukundaki Görünümü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERİHA BEYZA ERYAVUZ
Danışman: Gülsüm Kaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1600'lü yıllardan bu yana uluslararası hukukun içtihatları ve düzenlemeleri temel kavramlardan birini ön plana çıkarmaktadır: yetki. Devletin egemenliğine dayanan haklarının en temelini oluşturan yetki, uluslararası hukukun gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Vestfalya Antlaşması sonrası sisteminin klasik yapısı kapsamında devletlerin yetkisi, devletlerin topraklarında kurulmuş bir otorite olarak kabul edilmiştir. Yetki, egemenlik gibi devletlerin toprakları ile sınırlı görülüyordu. Söz konusu tartışmaların yapıldığı zamanlarda devletler arasındaki yetki çatışmalarının önlenmesi için bu tarz bir yaklaşım benimsenmişti. Ancak günümüzde devletlerin belirli durumlarda ülke dışı yetki kullanımı mümkündür. Uluslararası hukukun temel yaklaşımı devletlerin ancak kabul edilen uluslararası normlara dayanarak ülke dışı yetki kullanabileceği yönündedir. Bu kabul edilmiş yolların başında tescilden doğan yetkiler gelmektedir. Tescilden doğan yetkilerin özellikle Antarktika, açık denizler, uzay vb. ulusal yetki alanı dışında kalan bölgelerde kullanımı farklılık göstermektedir. Bu çalışma kapsamında ulusal yetki alanı dışında kalan bölgerlerde yetki kullanımı özellikle uzay hukuku düzenlemeleri dikkate alınarak incelenektir. Çalışmanın birinci bölümde, yetki kavramının tanımı ve çerçevesi genel olarak çizilmeye çalışılacak. Sonrasında ise uluslararası deniz hukuku, uluslararası hava hukuku ve Antarktikaya ilişkin uluslararası düzenlemeler esas alınarak tescil ve yetki ilişkisi tartışılacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde uzay hukuku hükümleri kapsamında tescil ve yetki ilişkisi incelecektir. Bu bölümde özellikle yetkiden doğan muhtemel sorumluluklar ve yükümlülükler de tartışılacaktır. Son bölümde, devletlerin uzay objelerinin tesciline ilişkin getirdiği ulusal mevzuat düzenlemeleri incelenerek Türkiye için muhtemel bir ulusal mevzuat değerlendirmesi yapılacaktır. Anahtar Kelimeler: tescil, yetki, açık denizler, Antarktika, uzay hukuku, uluslararası sorumluluk.