Siyerde isnâd (İbn Sa'd'ın rivayet ağları)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUBA NUR SARAÇOĞLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mefail Hızlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Klasik dönem siyer telifleri hicrî ikinci asrın ortalarından itibaren İslâmî literatüre dahil olmuştur. Yazıldıkları dönemden önceki siyer rivayetlerini muhtevî olan bu eserler söz konusu dönemin bilgi aktarım süreçleri hakkında önemli bir tarihî kaynak olma özelliğine sahiptirler. Klasik siyer teliflerindeki rivayetlerin isnâdlı olarak aktarılması, râviler ve aralarındaki ilişkilere odaklanmaya imkân tanımaktadır. Böylelikle isnâdlar, erken dönem İslâm entelektüel tarihinin önemli bir kaynağı haline gelmektedir. Klasik bir telifin kaynaklarının isnâdlara dayalı olarak sorgulanması dijital araçlarla daha pratik hale gelmekte ve gün geçtikçe bu sahada çalışmalar hız kazanmaktadır. Bu araştırmada klasik dönem müelliflerinin zirve ismi kabul edilen İbn Sa'd'ın Kitâbü't-Tabakâti'l-kebîr'inin siyer kısmının kaynakları isnâdlara dayalı olarak ele alınmaktadır. Bu amaçla dijital beşerî bilimlerin yöntemlerinden sosyal ağ analizleri kullanılmakta ve İslâm tarihi çalışmalarına katkı sunmak üzere bir araştırma yöntemi olarak rivayet ağı analizleri teklif edilmektedir. İbn Sa'd'ın siyer rivayetlerinin isnâdları öncelikle yapısal olarak incelenmekte ve ana kaynakları isnâdlara dayalı olarak sorgulanmaktadır. Klasik dönem siyer rivayetlerinin ana kaynağı olan sahâbe nesli râvilerinden ön plana çıkan Hz. Âişe, İbn Abbâs ve Enes b. Mâlik'in rivayetleri müstakil ve ortak rivayet ağlarına göre ortaya konulmaktadır. Bu bağlamda her üç sahâbînin ilk nesil aktarıcılarından müellifin dönemine kadarki süreç birkaç nesilden oluşan periyodlara göre ele alınmaktadır. İsnâd analizlerine dayalı olarak ön plana çıkan râvilerin rivayet içerikleri konularına göre tasnif edilerek hicrî ilk üç yüzyıldaki siyer tedvîn ve telif süreçleri incelenmektedir. Böylelikle İbn Sa'd'ın kendisinden önceki siyer rivayet geleneğinden ne düzeyde etkilendiği ve kendisinin bu sürece katkısı ele alınmaktadır.