Zerdüştiliğin Azerbaycan Kültürüne Yansımaları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tarzan ISMAYILLI

Danışman: Fatma Seda Şengül

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma içerisinde asırlar öncesine dayanan Zerdüştîlik dininin doğuşu ve Azerbaycan topraklarındaki etkisi araştırılmıştır. En eski tevhidi geleneklerden biri olan Zerdüştîlik içerisindeki öğretiler, bulunduğu coğrafyanın konumunun da tesiriyle hızla yayılma imkânı bulmuştur. Değişimler ve dönüşümlere uğramış olsa da gelişinin üzerinden asırlar geçmesine rağmen bazı kaide ve inançları günümüze kadar ulaşabilmiştir. Zerdüştîlik bilhassa Sasaniler devrinde devlet dinî olduğunda Azerbaycan hem Zerdüşt'ün doğum yeri olması hasebiyle, hem de ateşgedeler sebebiyle önemli bir konumdaydı. Bundan dolayı Azerbaycan topraklarında bu eski dine ait pek çok unsurun günümüze ulaşmış olması doğal karşılanmalıdır. Günümüzde Azerbaycan'da uygulanmakta olan bazı adet ve geleneklerin Zerdüştîlikle bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Büyük coşkuyla kutlanan Nevruz bayramı ve Nevruz törenlerini, Zerdüştîliğin dört kutsalına has çarşambaların kutlanmasını, ateşe gösterilen saygı ve ateşin kutsallığına dair inançlar bunlara örnek gösterilebilir. Tarih içerisinde adetlerin bir kısmı dönüşüme uğramış olsa da bir kısmı başlangıçtaki haliyle günümüzde muhafaza edilmiş görünmektedir. Bu çalışma Azerbaycan'daki mevcut mimari yapılarda, dinî tören ve kutlamalarda ve halk edebiyatı nezdinde Zerdüştîlik'in yansımalarını tespit ve değerlendirme gayesiyle hazırlanmıştır.