Hafız Ali Ulqinaku'nun Acibü'l-manzar adlı Türkçe-Arnavutça sözlüğü (Elif-şın harfleri)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BESİR NEZİRİ
Danışman: Hatice Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hafız Ali Ulqinaku, Arap alfabesiyle Arnavutça eser yazma konusunda önemli gayretleri olan en önemli Arnavut yazarlarından biridir. Ülgün'de doğup ilk eğitimini orada alan ve bu şehrin Karadağlılar tarafından işgal edilmesiyle İşkodra'ya hicret etmek zorunda kalan Hafız Ali, din, edebiyat, eğitim ve özellikle de dil konusunda önemli eserler yazmıştır. Dil alanında en önemlisi, Ulqin (Ülgün) adlı eseridir. Bu eser, Bedi'ül-Mukattar adlı Türkçe-Arnavutça manzum sözlük ile Arap alfabesine göre hazırlanan Acibü'l-manzar adlı Türkçe-Arnavutça ile Garibü'l-mebsar adlı Arnavutça-Türkçe iki dilli sözlüklerden oluşmaktadır. Yazar, Arnavut öğrencilere Türkçeyi öğretmek amacı ve Arap harfleriyle hazırladığı bu eseri yayınlamak için İstanbul'a gitmiş, ancak tüm çabalarına rağmen yayınlayamamıştır. 22.5 x 16.5 sm. ölçüsü ve sert arka ve ön kapağı olan bu eser, 1334 sayfadan oluşmakta ve eserin iki nüshası el yazması olarak Arnavutluk Devlet Arşivi'nde bulunmaktadır. Bu eserin içinde yer alan sözlüklerden en hacimlisi ve tez çalışmamızın konusu olan, Arap alfabesine göre hazırlanan Acibü'l-manzar adlı Türkçe-Arnavutça sözlüktür. 914 sayfadan oluşan bu sözlükte bir sözcüğün çekim sırasında ortaya çıkan şekilleri madde başı yapılmıştır. Bu da gramatik ayrıntıların ve çekim eklerinin o dönemin kullanım şekillerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesini sağlamaktadır. Gerek Türk dili ve gerek Arnavut dili için çok önemli olan bu eser, parmakla sayılacak kadar az çalışılmıştır. İlk kez bu tez çalışmasıyla söz konusu eserin elif-şin harfleri Latin harflerine aktarılmış ve sözlükbilimsel açıdan incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Hafız Ali Ulqinaku, iki dilli sözlük, Türkçe-Arnavutça sözlük, sözlükbilimsel inceleme.