İlk dönem tasavvufuna yöneltilen eleştiriler

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AZİZ HIZLI

Danışman: Abdurrezzak Tek

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tasavvuf, temel İslâmî ilimler içerisinde kaynağı, yöntemi ve uygulamaları bakımından en fazla eleştiriye maruz kalan ilimdir. Günümüzde de yaşanan bazı olaylar sonrasında tasavvuf aleytarlığı artış göstermiştir. Ancak söz konusu menfi tutumun yeni değil, hicrî ilk asırdan itibaren süregelen bir durum olduğu ve ilk sûfî müelliflerin eleştirileri tüm yönleriyle ele aldığı görülmüştür. Tasavvufa yöneltilen eleştirilerden bazıları tasavvufla doğrudan ilişkili olup, tasavvufa mâl edilen pek çok tenkitle karşılaşmak da mümkündür. Söz konusu eleştirilerde selefî âlimler başta olmak üzere, zâhirî ilim ehlinin ilk dönem sûfîlerinden ayrıştığı pek çok konu başlığı bulunmaktadır. Bu çalışmada zikredilen konu başlıklarının değerlendirilmesi ve ilk dönem sûfî müelliflerinin eserlerinden hareketle eleştirilerin günümüz açısından tartışılması amaçlanmıştır. Tasavvufun bilgi kaynağı, fenâ telakkisi, ricâlü'l-gayb gibi meselelerin gerçek tartışma konuları olduğu ve mümkün mertebe ilmî çerçevede tartışılabildiği görülmüştür. Ancak tasavvufun menşei, zühd, velayet, dilencilik gibi konuların spekülasyona açık olduğu ve çoğu kez manipüle edildiği tespit edilmiştir. Zâhir ulemasının eleştirilerinde, sûfîlerin ise savunmalarında tutarlı olukları veya çelişkiye düştükleri hususlar objektif bir biçimde ortaya konmaya çalışılmıştır.