Evrensel tasarımda yangın güvenliğine yönelik yapılarda alınabilecek önlemlerin erişilebilirlik kapsamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHSEN RUMEYSA YILMAZ
Danışman: Zuhal Şimşek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kamusal yapılar; her yaştan, cinsiyetten, fiziksel yetenekten ve zihinsel kapasiteden bireyin kullanımına açık olup geniş bir kullanıcı profiline hizmet eder. Özellikle çocuklar, yaşlılar, engelli bireyler gibi farklı kullanıcı gruplarının yangın güvenliğinin sağlanması; karmaşık kamusal yapılarda kapsayıcı önlemler alınmasını gerektirir. Can kayıplarına ve ciddi maddi zararlara yol açan bir afet olan yangın için yapılarda alınması gereken önlemler, tasarım aşamasından başlar ve yapının kullanım ömrü boyunca devam eder. Yangın yönetmelikleri, farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarını kapsama açısından genellikle yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yangın güvenlik önlemlerinin evrensel tasarımda erişilebilirlik doğrultusunda ele alınması gerekmektedir. Tez çalışmasında Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere'ye ait yangın yönetmelikleri ve erişilebilirlik standartları karşılaştırmalı analiz edilerek evrensel tasarım anlayışına uygun aktif ve pasif yangın güvenlik önlemlerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda yüz otuz performans kriteri oluşturulmuştur. Bu kriterlerden yararlanılarak hazırlanan yüz kırk bir maddelik yapı tespit formu, örnek bir eğitim binasında uygulanmıştır. Ayrıca olay ağacı analiziyle oluşturulan yangın senaryosu, öğrencilerle yapılacak uygulamalı tahliye simülasyonu için kullanılmıştır. Farklı kullanıcı gruplarının tahliyesini değerlendirmek amacıyla dört gönüllü öğrenciye tekerlekli sandalye kullanan, koltuk değneği kullanan, görme ve işitme engelli rolleri verilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, mevcut binanın iyileştirilmesi için kırk bir öneri geliştirilmiş ve bu öneriler evrensel tasarım ilkeleriyle ilişkilendirilmiştir. Çalışma sonucunda, kapsayıcı ve erişilebilir yangın güvenliği için rehber niteliğinde kullanılabilecek bir model önerisi sunulmuştur. Sonuç olarak kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun kapsayıcı yangın güvenlik önlemleri geliştirilerek yangın güvenlikli yapılar elde edilebileceğini göstermesi açısından tezin özgün bir değeri taşıdığı ve akademik, mesleki çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.