Bilim merkezlerine yönelik üstün yetenekli öğrencilere STEM odaklı modüllerin geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİLDAN BAYAR
Danışman: Salih Çepni
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Üstün yetenekli öğrenciler bağımsız, toplum sorunlarına duyarlı, problem çözme eğiliminde ve zihinsel olarak zorlanma özelliklerini karşılayabilecek eğitime ve ortama ihtiyaç duymaktadırlar. Literatür formal öğrenme ortamlarının üstün yetenekli bireylerin ihtiyaçlarını tam anlamıyla karşılamadığını, okul dışı öğrenme ortamlarına gereksinim duyduyduklarını göstermektedir. Okul dışı öğrenme ortamlarından biri olan non-formal öğrenme ortamlarında bilim merkezleri, planetaryumlar, müzeler, hayvanat bahçeleri vb. yer almaktadır. Bilim merkezleri öğretim programlarına bağlı kalmaksızın beceri gelişimi, yaparak yaşayarak öğrenme, bilginin günlük yaşamla ilişkilendirilmesi, teknolojik gelişmelerin takibi, problem çözmeye fırsat tanıması bakımından non-formal öğrenme ortamları arasında fen eğitiminin en önemlilerinden birisidir. Bu çalışmada bilim merkezlerinde üstün yetenekli öğrencilere yönelik probleme dayalı STEM modülleri geliştirmek ve etkililiğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Modüller; ihtiyaç analizi, geliştirme, uygulama ve etkililiğin değerlendirilmesi olmak üzere üç aşamada gerçekleştirildiğinden çok aşamalı karma desen metodolojisi kullanılmıştır. Çalışmada her biri üçer oturumdan oluşmak üzere toplamda dört adet modül geliştirilmiş olup beşinci sınıf düzeyinde 14 üstün yetenekli öğrenci ile Eskişehir Bilim Deney Merkezi'nde yedi haftalık süreçte uygulanmıştır. Nicel veriler "Fowler Bilimsel Süreç Becerileri Testi", araştırmacı tarafından her bir modül için ayrı geliştirilen "Kavramsal Anlama Testi" ve "Günlük Yaşamla İlişkilendirme Testi" ile nitel veriler ise araştırmacı gözlem, modül dokümanları analizi, öğrenci günlükleri, öğrenci ve eğitmen görüşmelerinden elde edilmiştir. Nitel veriler betimsel ve içerik analizi ile nicel veriler SPSS 21 programı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda uygulanan modüllerin üstün yetenekli öğrencilerin bilimsel süreç becerileri, kavramsal anlamaları ve günlük yaşamla ilişkilendirme üzerinde anlamlı farklılık oluştuğu görülmüştür. Öğrencilerin bilimsel süreç becerileri gelişiminde büyük ölçüde gelişim elde edilmişken, değişken belirleme ve hipotez cümlesi kurma becerilerinde zorlandıkları görülmüş olup bu yönde gelişiminin daha da arttırılabileceği sonucuna varılmıştır. Modüllerde yer alan biyoloji, fizik ve kimya konularına yönelik kavramları anlamlandırdıkları, günlük yaşamla ilişkilendirdikleri, anlamlı öğrenme gerçekleştirdikleri belirlenmiş olup yalnızca üçüncü modül konusu olan ağırlık merkezi kavramları arasında ilişki ilişki kurmada zorlandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Modüllerin bilim merkezlerinde üstün yetenekli öğrenciler için kullanışlı olarak değerlendirildiği yapılan gözlemler sonucu ortaya çıkarılmıştır. Modüllerin Türkiye'deki bilim merkezlerinde ve hatta öğretmenlerin dâhil sınıflarında kolaylıkla uygulanabileceği düşünülmektedir.