İbn Atıyye ve Muharrerü'l-Vecîz'i

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURİ İLKATMIŞ

Danışman: Ömer Faruk Bilgin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tezi, Endülüs tefsir geleneğinin temsilcilerinden İbn Atıyye'nin (ö. 541/1147) el-Muharrerü'l-vecîz fî tefsîri'l-kitâbi'l-ʿazîz adlı eserini, müfessirin ilmî kişiliği, düşünce sistemi ve tefsir metodolojisi çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışma, literatürdeki parçalı araştırmaların ötesine geçerek müellifin rivâyet ve dirâyeti mezceden yorum modelini epistemolojik ve metodolojik boyutlarıyla sistematik biçimde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, İbn Atıyye'nin yorum yönteminin dayandığı ilkeleri ve bu yöntemin klasik tefsir birikimi içindeki konumunu tespit etmektir. Metin merkezli ve karşılaştırmalı bir yöntemin benimsendiği çalışmada; naklî malzemenin değerlendirilme kriterleri, kırâat farklılıklarının delil değeri, dilsel verilerin anlam üretimindeki işlevi ve kelâmî-fıkhî meselelerde takip edilen yöntem ilkeleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, İbn Atıyye'nin rivâyet merkezli geleneği eleştirel bir süzgeçten geçirerek dirâyet unsurlarını dil ve usûl ilkeleriyle bütünleştirdiğini göstermektedir. Onun yaklaşımı, nakil ile aklî tahlili karşıt değil tamamlayıcı epistemik kaynaklar olarak konumlandıran dengeli bir metodolojik yapı arz etmektedir. Bu yönüyle tez, İbn Atıyye'nin tefsir anlayışını teorik bir çerçevede yeniden değerlendirerek literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı ve Kur'ân ilimleri alanına nitelikli bir katkı sunmayı hedeflemektedir.