Osmanlı Arşiv Belgelerine Göre II. Abdülhamid Dönemi Ürdün’ün İdarî ve Sosyo-Kültürel Yapısı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İslam Tarihi Ve Sanatları Böl., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fatma Nur Güngör
Danışman: Ali İhsan Karataş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ürdün, tarihsel süreç içerisinde Bizans İmparatorluğu'nun ardından İslâm fetihleriyle Müslümanların egemenliği altına girmiş; Emevî, Abbasî, Eyyûbî ve Memlük dönemlerini takiben 1516 yılında Osmanlı Devleti'nin hâkimiyetine dâhil olmuştur. 19. yüzyılın sonlarında Sultan II. Abdülhamid döneminde yürütülen merkezîleşme ve modernleşme politikaları, Osmanlı taşra idaresinin yeniden düzenlenmesiyle birlikte Ürdün'ün idarî ve sosyo-kültürel yapısında belirgin değişimlere yol açmıştır. Bu dönüşümde, Hicaz Demiryolu'nun önemli bir bölümünün Ürdün topraklarından geçmesi belirleyici rol oynamıştır. Bu tez, II. Abdülhamid döneminde Ürdün'ün idarî ve sosyo-kültürel yapısını Osmanlı arşiv belgeleri başta olmak üzere salnâmeler, vakfiyeler, seyahatnameler ve çağdaş araştırmalar ışığında incelemektedir. Çalışmada Belkâ, Havran, Kerek ve Maan sancakları merkez alınarak vilayet idaresinin işleyişi, kaza ve nahiye düzeyindeki idarî hiyerarşi, yerel nüfuz yapıları, demografik çeşitlilik, vakıflar, dinî kadrolar, eğitim faaliyetleri ele alınmaktadır. Ayrıca Batılı devletlerin bölgede yürüttüğü misyonerlik faaliyetlerinin yerel yapı üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra telgraf ve posta teşkilatı ile Hicaz Demiryolu gibi ulaşım ve haberleşme altyapısının bölgedeki idarî ve ekonomik dönüşüme etkileri değerlendirilmiş, bu gelişmelerin Ürdün'ün sosyo-kültürel yapısına yansımaları analiz edilmiştir.