Kestanede (Castanea sativa Mill.) sekonder metabolit yaklaşımlarla kestane gal arısı (Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu) zararlısına karşı dayanıklılığın araştırılması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, ZİRAAT FAKÜLTESİ, BAHÇE BİTKİLERİ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAŞAK MÜFTÜOĞLU

Danışman: Cevriye Mert

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kestane gal arısı (Dryocosmus kuriphilus Yasumatsu), dünya çapında kestane ağaçlarının önemli bir zararlısıdır ve kestane yetiştiriciliğini ciddi şekilde etkilemektedir. Zararlının orta ve uzun vadeli kontrolü, dirençli veya daha az duyarlı çeşitler kullanılarak geliştirilebilir. Ülkemizde bu zararlıya karşı tam dirençli ve hassasiyet dereceleri değişkenlik gösteren Castanea sativa türüne ait çeşit/genotipler tespit edilmiştir. Direncin altında yatan mekanizmalar bilinmemektedir. Bundan dolayı bu tez çalışmasında D. kuriphilus'a karşı genetik direncin altında yatan fitokimyasal mekanizmalar araştırılmıştır. Dayanıklı ve hassas olan Castanea sativa türü ve hibrit çeşitlerin (Castanea sativa x Castanea crenata) yaprak ve tomurcuklarında çalışılmıştır. KGA'nın (Kestane Gal Arısı) tomurcuklara ilk yumurta bırakmasından itibaren tomurcuk kabarması dönemine kadar farklı zamanlarda alınan tomurcuk ve yaprak örneklerinde toplam fenol, toplam flavonoid ve tanenlerin bitki zararlı etkileşimindeki değişimi ve etkinliği belirlenmiştir. Hassas ve dayanıklı çeşitlerin tomurcuklarında DAB (3,3'-diaminobenzidine) testi ile hidrojen peroksit (H2O2) varlığı, lokalizasyonu ve zamansal değişimi gözlenmiştir. Kestane tomurcuklarında her zaman H2O2 nin var olduğu, dönemsel ve çeşitler bazında değiştiği belirlenmiştir. Hidrojen peroksitin programlanmış hücre ölümü ve hücre nekrozunun erken sinyalleri olduğu saptanmıştır. Aynı zamanda hassas ve dayanıklı çeşitlerin tomurcuklarında çalışmada belirlenen beş dönemde 30 adet fenolik bileşiğin LC-QTOF/MS (Sıvı Kromatografi-Uçuş Zamanlı Kütle Spektrometresi) ile miktar tayini yapılmıştır. Castanea sativa ve hibrit çeşitlerin (Castanea sativa x Castanea crenata) tomurcuklarının fenolik bileşen içeriğinde farklılıklar saptanmış ve dayanıklı çeşitlerde dayanımdan sorumlu farklı fenolik bileşiklerin rol oynadığı belirlenmiştir. Ayrıca organik asitlerin bitki savunma ve direnç mekanizmasında etkili olduğu tespit edilmiştir.