Hayvanlara yönelik ayrımcılığı gruplar arası düzlemde ele almak: Türcülüğün Sosyal Baskınlık ve Sosyal Temsiller kuramları bağlamında incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Fatih KÖSEOĞLU

Danışman: Muharrem Ersin Kuşdil

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması hayvanlara yönelik önyargı/ayrımcılık olarak tanımlanan türcülüğün (speciesism) sosyal psikolojik incelemesini yapmak amacıyla yürütülmüştür. İnsan grupları arasındaki hiyerarşiyi açıklamada kullanılan Sosyal Baskınlık Kuramı (SBK) çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. SBK bağlamında türcülüğün diğer ayrımcılık biçimleriyle olan ilişkisi, benzerlikleri ve farklılıkları incelenmiş ve insan-hayvan arasında inşa edilen hiyerarşik yapı SBK zemininde görgül olarak çalışılabilir bir fenomen haline getirilmeye çalışılmıştır. Araştırma, ön çalışma ve ana çalışma olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. Her iki aşama da çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiş ve veriler anket yoluyla toplanmıştır. Toplam 346 (Ort.yaş = 31.58) katılımcıyla yürütülen ön çalışmada, ana çalışmada kullanmak amacıyla çocuklara yönelik önyargıların incelendiği Çocuklara Yönelik Çelişik Yaşçılık Ölçeği isimli bir ölçüm aracı geliştirilmiştir. Farklı beslenme düzenine/yaşam tarzına sahip toplam 695 (Ort.yaş = 28.09) katılımcıyla yürütülen ana çalışmada ise türcülüğün; çocuklara yönelik yaşçılık, cinsiyetçilik, mülteci düşmanlığı ve Sosyal Baskınlık Yönelimi (SBY) ile ilişkisi incelenmiş ve her bir ayrımcılık biçimini en güçlü yordayan değişkenler tespit edilmiştir. Çalışmanın bir diğer önemli amacı ise Sosyal Temsiller Kuramı çerçevesinde katılımcıların hayvanlara dair hangi tür sosyal temsillere sahip olduğunu belirlemektir. Demografik özelliklerden beslenme düzeni/yaşam tarzı ve türcülük düzeyinin sosyal temsillerle ilişkisi mercek altına alınmıştır. Ana çalışma süreci hem nicel hem de nitel veri toplama ve analiz teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Sonuçlar hipotezleri destekler bir şekilde, hayvanlara yönelik tutumlar ile insan dış gruplarına yönelik tutumlar arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Hepçiller nicel ölçümlerde etik vegan/vejetaryenlerle karşılaştırıldığında dış gruplara karşı daha önyargılı bulunurken, hayvan temsillerinde bir farklılık tespit edilememiştir. Bulgular literatürdeki çalışmalar çerçevesinde tartışılmıştır.