ADALET AĞAOĞLU'NUN ÖLMEYE YATMAK ADLI ESERİNDE BİLDİRİM, ÇIKARIM, SEZDİRİM CÜMLELERİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE ERGÜT

Danışman: Kerime Üstünova

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ek, sözcük, cümle incelemelerinden metne doğru kayan dil incelemelerinin seyri dilin biçim ve anlam olarak ele alınmasını gerektirir. Anlam incelemelerinde dilin çok boyutlu olduğunun görülmesi, iletiyle verilmek istenen mesajın ne olduğu, gerçekte ne kastedilmeye çalışıldığı gibi konuları gündeme getirir. Cümlelerin farklı bağlamlarda farklı anlamlara gelebilme özelliği, zaman zaman alıcıyla vericinin anlaşamamasına neden olur. Bir de dille anlatılanın ötesinde asıl kastedilenin ne olduğu konusu devreye girince yazarın niyetini açığa çıkarmanın yolları aranmaya başlanır. Uzun kurgusal türlerde metnin başında verilen bilgiyle sonunda verilen bilgi arasında konuyla doğrudan ve dolaylı ilgili bölümlerin yer alması, hem ana konudan kopulmasına hem de başta verilen bilginin unutulmasına neden olur. Bu da metin bütüncül olarak nasıl çözülmesi gerektiği sorununu doğurur. Tüm bu sorunlardan yola çıkarak bu tezde öncelikle dil incelemelerinin doğuşu, edimbilim, edimbilimsel kuramlar ve kiplik konuları üzerinde durulmuş daha sonra bildirim, sezdirim, çıkarım cümleleriyle ilgili bilgiler verilmiştir. Adalet Ağaoğlu'nun "Ölmeye Yatmak" romanı derlem olarak alınarak bildirim, sezdirim, çıkarım cümleleri bağlamdan kopmadan tek tek incelenmiştir. İlgili örnekler üzerinde yapılan çözümlemeler sonucu, geçmiş incelemeler de referans alınarak bir sınıflandırma yapılmıştır. Cümlelerin anlam oluşturma sürecinde birbirlerine etkileri ve yazarın cümlelerle ne anlam ifade etmek istediği bilgisine ulaşılması amaçlanan çalışmada; bildirim, sezdirim, çıkarım cümlelerinin hangi niyetle kullanıldığı üzerine de değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışma; bildirim, sezdirim, çıkarım cümleleriyle ilgili yapılmış geniş kapsamlı bir çalışma olması ve bütüncül olmayan bilgileri derli toplu tek bir çalışma içinde sunacak olması açısından önemlidir. Çalışmanın yazarın özgün dil kullanımıyla ilgili ve edimbilimsel çalışma yapacak kişilere yol gösterici olması umulmaktadır.