Cummhuriyet dönemi Türk şiirinde ev (1920-1960)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM ÇELEBİ

Danışman: Alev Sinar Uğurlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doğumdan ölüme yaşamın tüm veçhelerinde ev, büyük bir etkiye sahiptir. Ev, insanın yetişmesinde olduğu kadar toplumun vücut bulmasında da önem arz eder. Evin varlık niteliklerine yön verdiği bireyin tekrar onu şekillendirdiği etkileşim döngüsü evin nesnel gerçekliğini aşan çok yönlü anlam alanlarının izahını gerekli kılar. Bu bakımdan ev, disiplinlerin üzerinde durduğu bir alan olduğu gibi edebiyatın bilhassa şiirin daima ilgilendiği bir konu olmuştur. Şiirin imgesel evreni, evin anlam kodlarının ifadesi için son derece kullanışlıdır. Türk edebiyatında her dönemde bahsi geçen ev, dönemin zihniyetleri doğrultusunda şiire konu olur. İslam öncesi ile İslamî dönemde genel anlamda tali bir konu olan evin Batı etkisindeki edebiyatla birlikte ağırlığı artar. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında gerek mensur eserlerde gerekse de şiirde yer alan ev temi, sosoyo-psikolojik yapıya ayna görevi görür. Geleneksel evlerle apartmanlaşma tartışmalarının sürdüğü kuruluş yıllarında şiire dönemin hareketli gelişmeleri doğrultusunda yansıyan ev gittikçe başat bir konu hüviyeti kazanır. Cumhuriyet döneminde ev sorunsalı, Behçet Necatigil, Ziya Osman Saba, Sabri Esat Siyavuşgil gibi şairlerin sanat anlayışlarının odak noktası haline gelmiştir. Ev, belli kabuller doğrultusunda şiir hareketlerine konu olmuşsa da şairlerin kişisel hikâyeleri ve sanat anlayışlarına göre değer kazanmıştır. Modern araçların tahakkümünün artmasıyla evin sıcak, sarıp sarmalayan yapısının zedelendiğine dair eleştirel şiirler artmıştır. Bu çalışma, geniş bir literatür taramasına dayanarak 1920-1960 arası, evin şiir üzerinden bireysel ve toplumsal yansı alanlarının tespitini içermektedir. Bu konuyla ilgili müstakil şahsiyet ve dönemleri içeren çalışmalar dışında uzun bir zaman aralığını inceleyen çalışmalar, hâlihazırda bulunmamaktadır. Bu tez bu alandaki boşluğu doldurmaya katkı sağlayacaktır.