Havza bazlı orman yangın duyarlılık analizi: Bursa ili örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Coğrafya, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUBA GÜLAY

Danışman: Abdullah Akbaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Bursa'daki orman yangınlarının oluşumu ve yayılışını; topografik özellikler, arazi kullanımı ve iklimsel değişkenler çerçevesinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı mekânsal analiz teknikleriyle açıklamayı hedeflemektedir. Küresel iklim değişikliğine bağlı artan sıcaklıklar ve uzayan kurak dönemler, Akdeniz iklim kuşağında yer alan Türkiye'de orman yangınlarının şiddetini artırmaktadır. Bu kapsamda, çalışma alanı olarak belirlenen Bursa'da orman yangını duyarlılığının tespiti amacıyla CBS temelli çok ölçütlü analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ilk olarak, 2014-2024 yıllarını kapsayan yangın envanter verileri kullanılarak yangınların zamansal ve alansal dağılışları ArcGIS Pro yazılımı ile analiz edilmiştir. Çalışmanın özgün değerini oluşturan aşamada, Türkiye'de bir ilk olarak havza temelli duyarlılık analizi uygulanmıştır. Bu analizde; FABDEM Sayısal Yükseklik Modeli ve ArcHydro araçları kullanılarak oluşturulan yüksek çözünürlüklü küçük havzalar temel birim olarak kabul edilmiştir. Analiz sürecine; yükselti, eğim, bakı, plan ve profil eğriliği, topografik nemlilik indeksi (TWI) gibi topografik parametrelerin yanı sıra WorldClim 2.1 veri setinden elde edilen iklimsel değişkenler (BIO1, BIO12) ve Sentinel uydu görüntülerinden üretilen arazi kullanımı verileri dahil edilmiştir. Verilerin havza tabanlı zonal istatistik yöntemleriyle işlenmesinin ardından lojistik regresyon modeli uygulanmıştır. Modelin güvenilirliği ROC analizi ile test edilmiş ve 0.6907 değeriyle geçerli olduğu saptanmıştır. Elde edilen duyarlılık haritası; düşük yükseltili sahalar, yüksek eğimli alanlar, güney-güneybatı bakılı yamaçlar ile iğne yapraklı ormanların yoğunlaştığı bölgelerin yangına karşı en duyarlı alanlar olduğunu kanıtlamıştır. Ayrıca tarım-orman etkileşim alanları ile yerleşim birimleri civarında hassasiyetin arttığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, Bursa'da yangın önleme, risk yönetimi ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yönelik altlık teşkil etmektedir.