Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İslam Tarihi ve Sanatları, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEMSETTİN ÇOBAN
Danışman: Muhammet Zinnur Kanık
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yaratılış itibariyle üstün niteliklerle donatılan insanın ayırt edici vasıflarından biri de estetik olana yönelimidir. İnsanlık tarihi, sanatın pek çok alanında üretilen sayısız örneklerle doludur. Tarihin farklı zamanlarında ortaya çıkmış bütün medeniyetlerin ortak özelliği sanat eserleriyle varlığını devam ettirmesidir. Nitekim İslam, inanç, ibadet ve ahlak anlayışı ekseninde kendine mahsus bir şehir kültürü ve sanat oluştururken mûsikîden istifade etmiştir. İslam şehir kültürü ve sanat anlayışını yüzyıllardır güçlü bir biçimde yansıtan önemli merkezlerden biri olan Bursa ise cami ve dergah çevrelerindeki zengin dinî mûsikî birikimiyle ön plana çıkmış bir şehirdir. Türk din mûsikîsinin en önemli formlarından biri olan mevlidin de yazıldığı ve bestelendiği şehrin asırlara ait bu zenginliği vefeyatnâme türü eserlere yansımıştır. Öte yandan fetihten itibaren asırlar boyunca gelişen dinî mûsikî kültürü belli ölçüde Cumhuriyet Dönemi'ne de intikal ettirilebilmiştir. 1925'te tekke ve zaviyelerin kapanması tekke mûsikîsi bağlamında önemli bir kırılmayı beraberinde getirse de genel itibariyle bu durumun cami mûsikîsi üzerinde etkili olmadığı görülmektedir. Cumhuriyet Dönemi'nde Bursa dinî mûsikî kültürünün başlı başına bir çalışma konusu olarak incelenmesi şehrin din ve kültür tarihi açısından önemlidir. Osmanlı son dönemi ile Cumhuriyet Dönemi'ni idrak etmiş mûsikîşinaslar dinî mûsikî kültürünün günümüze taşınmasında köprü şahsiyetler olmuştur. Bu dönemde kıraat ve mevlid alanı başta olmak üzere mi'râciyye, mersiye, ilahi formlarında pek çok icrâcı yetişmiştir. Bunun yanında cami ve tekke mûsikîsi bağlamında koral faaliyetler de bu dönemde dikkat çekmektedir. Çalışmanın temellendirilmesi bakımından I. bölümde Osmanlı Dönemi mûsikî kültürü vefeyatnâmeler ışığında ele alınmıştır. II. ve III. bölümleri oluşturan Cumhuriyet Dönemi dinî mûsikî hayatı ise yazılı, görsel ve işitsel kaynakların yanında kişisel görüşmelerden faydalanılarak incelenmiştir. Formlar ve şahıslar ekseninde gerçekleştirilen bu çalışma, Cumhuriyet Dönemi Bursa dinî mûsikî kültürünü genel bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır.