İbnü'n-Nâzım ve Şerhu Tayyibeti'n-Neşr İsimli Eserinin Metodolojik Tahlili

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RESUL AKCAN

Danışman: Selahattin Öz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Osmanlı topraklarında kıraat ilminin yaygınlaşmasına ve müesses bir sürece evrilmesine öncülük etmiş olan İbnü'l-Cezerî'nin (öl. 833/1429) kıraat-ı aşereye dair manzum tarzda telif ettiği Tayyibetü'n-Neşr'i üzerine, oğlu Ebû Bekir Ahmed (öl. 835/1432) tarafından kaleme alınan Şerhu Tayyibeti'n-Neşr fi'l-kırâ'âti'l-'aşr isimli eser ve Ebû Bekir Ahmed'in hayatı ele alınmıştır. Ebû Bekir Ahmed babasına nispetle İbnü'n-Nâzım olarak da anılmıştır. İbnü'n-Nâzım, başta İbnü'l-Cezerî olmak üzere devrin önde gelen âlimlerinden, özellikle kıraat olmak üzere farklı sahalarda ilim tahsil etmiş ve çeşitli medreselerde birçok öğrenci yetiştirmiştir. Tezimizin ana teması olan İbnü'n-Nâzım şerhi gerek ülkemizde gerekse diğer İslâm beldelerinde kıraat eğitim-öğretim sürecinde ve Tayyibetü'n-Neşr'in izahı bağlamında temel kaynak olarak kullanılan önemli bir çalışmadır. Nitekim İbnü'l-Cezerî, "…O, (Ebû Bekir Ahmed) daha evvel aynı esere yaptığım hâşiyenin bir nüshası bile elinde olmamasına rağmen Tayyibetü'n-Neşr'i çok güzel şerhetmiş." cümlesiyle oğlunun yaptığı bu şerhi beğendiğini dile getirmiş ve bir bakıma onaylamıştır. İbnü'n-Nâzım şerhi, Tayyibe üzerine kaleme alınan ilk şerh olması, sonraki dönem şerh çalışmalarına kaynaklık etmesi, İbnü'l-Cezerî'nin onayına mazhar olması, muhteva açısından yoğun olmakla birlikte konuların basitleştirilerek izah edilmeye çalışılması, dilinin sade ve anlaşılır olması şeklinde özetlenebilecek yönleriyle ön plana çıkmıştır. Aynı zamanda bu şerhte Kur'an tilavetinde Arap-Türk ikilemi bağlamında günümüz tartışmalarına ışık tutacak değerlendirmelere rastlamak mümkündür. İbnü'n-Nâzım şerhinin literatürdeki yerine ve şerh yönteminin tespitine odaklanan bu çalışmada, anılan şerh bir analize tâbi tutulmuştur. İbnü'n-Nâzım'ın Tayyibe'yi şerhederken nasıl bir yöntem takip ettiği ve hangi argümanları kullanarak metne açıklık getirdiği örneklerle detaylandırılmış, en nihayetinde İbnü'n-Nâzım'ın şerh yöntemi temel kaynaklara dayalı olarak tespit edilmek suretiyle eserin orijinal yönleri yansıtılmaya çalışılmıştır.