Siyasi coğrafya yönüyle Türkiye'nin jeokültürel bölge oluşturma-pekiştirme girişimleri teşkilat yapıları ve faaliyetlerinin mekânsal örüntüleri temelinde TİKA ve YEE örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜRŞİDE COŞKUN
Danışman: Bayram Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmada TİKA ile YEE'nin faaliyetlerinin mekânsal örüntüleri, jeokültürel anlam ve işlevleri özelinde Türkiye'nin jeokültürel bölge oluşturma-pekiştirmesine yönelik girişimlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Diğer bir ifadeyle bu kurumlar aracılığıyla ulus aşırı ölçekte geliştirilen kültürel işbirlikleri vasıtasıyla Türkiye'nin siyasi eksenli kültür etki sahalarının belirlenmesi olarak da tanımlanabilir. Bu kurumların kültürel faaliyetleri özelinde yeni bölgecilik temelinde işlevsel jeokültür bölgesi belirleme amacını gütmesi nedeniyle önemlidir. Benzer yapısal özelliklere sahip kurumların kültürel faaliyetlerine bağlı olarak yapılabilecek olası jeokültür bölgesi belirleme çalışmalarına aktarılabilecek nitelikte olması da araştırmayı değerli kılar. Çalışmanın zamansal kapsamını öncelikli olarak güncel faaliyetler ve genel durum oluşturmakla birlikte söz konusu kurumların kuruluşundan günümüze gelişim süreçlerini de içerir. Alansal kapsamı ise iki kurumun koordinasyon ofislerinin dağılış gösterdiği ülkelerden müteşekkildir. Çalışmanın ana materyalini kurumların yıllık olarak basılan resmi faaliyet raporları oluşturmaktadır. Ayrıca mülakatlar, saha çalışmaları, arşivler, resmi web sayfalarındaki dokümanlar ve sosyal medya hesaplarındaki görsel, söylemsel, yazılı vb. unsurlar gibi çeşitli verilerden de istifade edilmiştir. Faaliyet raporlarında ve teşkilat kanunlarındaki jeokültürel nitelikli vurguların karşılaştırılması, değerlendirilmesinde MAXQDA nitel veri yazılım programı kullanılarak içerik analizi uygulanmıştır. Ayrıca bu kurumların faaliyetlerinin alansal dağılışını, farklılıklarını karşılaştırılması, görselleştirmesi ve analizinde Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yazılımı olan ArcMap 10.8 tekniklerinden de istifade edilmiştir. İki kurumun faaliyetlerinin nitelikleriyle dağılış sahaları arasındaki jeokültürel politikaların bağlamına odaklanılmıştır. Kurumların teşkilat yapılarıyla birlike kurumsal sürdürülebilirlikleri asamblaj modeline göre değerlendirilmiştir. Jeokültürel bölge ve münasebetler temelinde dâhil oldukları sistemlerle ilişkili, rolleri ve pozisyonlarının bağlamının bütüncül sunulabilmesi için asamblaj yaklaşımıyla yorumlanmıştır. Bu veriler ışığında, özellikle TİKA'nın faaliyetlerinin nitelikleri yönüyle dağılış sahaları arasında belirgin farklıkların olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca her iki kurumun vizyon ve misyonları çerçevesinde faaliyetlerinin yoğunlaştığı sahalar söz konusudur. Bu belirginlik en çok Türkiye'nin tarihi kültür bağlarının olduğu sahalardaki tarihi ve kültürel miras faaliyetleri özelinde gözlenmiştir. Faaliyetlerinin nitelikleriyle dağılış sahaları arasındaki jeokültürel politikaların bağlamına bakıldığında, Osmanlı Tarih-Kültür Mirası, Türk-İslâm Tarih-Kültür Mirası, İslâm Öncesi Türk Tarih-Kültür Mirası ile gelişmekte olan ülkelere yönelik kalkındırma ve insani yardımlar çerçevesinde şekillenen işlevsel jeokültürel bölgelerden söz edilebilir. İlgili bölgeler genel sınırlarıyla birlikte tanımlanmış ve haritalarla görselleştirilmiştir.