Eski anadolu türkçesi ile yazılmış dört tıp metni üzerinde bitki adları incelemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEDİNUR ÇAKICI
Danışman: Hatice Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Oğuz Türkçesinin Eski Anadolu Türkçesi olarak adlandırdığımız döneminde çeşitli sebeplerle Türkçe eser yazmaya olan eğilimin artması sonucu olarak pek çok tıp kitabı kaleme alınmıştır. Bu metinlerin içerdiği bitki adları, Türkçenin zenginliğinin farklı kollarını gösteren önemli birer kaynaktır. Bir dilin zenginliğini belirlemede, farklı alanlardaki kavramlar için kendi kaynağından oluşturduğu adlar büyük yer tutar. Bitkiadbilim (fitonimi) de dilin zenginliğini değerlendirmede bir kriterdir. Türkçenin bitkiadbilim alanında zenginliğini, Türkçenin o dönemler için de bir bilim dili olduğunu göstermek bu çalışmada amaç edinilmiştir. Anadolu sahasında yazılan Türkçe ilk tıp metinleri olma niteliği taşıyan dört eser, bitki adları açısından zengin olmaları sebebiyle kaynak olarak incelenmiştir. Edviye-i Müfrede, Terceme-i Akrabādīn, Terceme-i Kāmilü's-Sınāᶜa, Tervīḥü'l-Ervāḥ adlı eserler bu çalışma için seçilmiştir. Seçilen eserlerde bitki adları listelenmiş; kökenleri, günümüz Türkçesinde kullanılan adları, bilimsel adları, varsa metinde geçen diğer dillerdeki adları çeşitli kaynaklar taranarak yazılmıştır. Kökenleri belirlendikten sonra Türkçe bitki adları seçilip bunların yapısı incelenmiştir. Bu incelemeden sonra eserde bitki adları verilirken tercih edilen diller sayıca belirlenmiş ve yüzdelik bir oran çıkarılmıştır. Sonuç olarak; Anadolu sahasında yazılmış Türkçenin ilk tıp metinleri olan bu eserlerde Türkçe bitki adı oranı diğer dillerden daha az olsa da bitkiye ait farklı dillerdeki adlar aynı metinde verilirken bitkilerin Türkçe adlarının geçme sıklığının, diğer dillerdeki adlarından bazı yerlerde daha fazla olduğu ve yabancı dillerdeki bitki adlarının sık geçtiği metinlerde de okuyucunun anlaması açısından bitkinin Türkçe adının da verildiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi tıp metinleri, Edviye-i Müfrede, Terceme-i Akrabādīn, Terceme-i Kāmilü's-Sınāᶜa, Tervīḥü'l-Ervāḥ, bitki adları.