YANYALI ESAD EFENDİ VE 'ER-RİSÂLETÜ'L-LÂHÛTİYYE' ADLI ESERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FURKAN BÜLBÜL
Danışman: Kevser Demir Bektaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yanyalı Esad Efendi (ö. 1143-4/ 1731-2), XII./XVIII. yüzyılda Sultan II. Mustafa ve Sultan III. Ahmed zamanında yaşamış, Osmanlı topraklarında yetişen ve İslamî ilimlere birçok alanda ciddi katkıları olan güzide bir âlimdir. Çok yönlü bir âlim olması ve birçok dil bilmesi sebebiyle dikkat çeken Esad Efendi, en yüksek müderrislik makamı sayılan Mûsıle-i Süleymâniyye ve Eyüp Sultan Medresesi müderrisliğine atanmış; daha sonra III. Ahmed tarafından Topkapı Sarayı'nda kurulan kütüphanede hâfız-ı kütüb olarak görevlendirilmiştir. Birçok alana pek çok eserler kaleme alan Esad Efendi, kelam dünyasına da kıymetli eserler bırakmıştır. Bu eserlerden bir tanesi de Lâle Devri'nde kaleme aldığı er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eseridir. Yanyalı Esad Efendi'nin er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eseri her ne kadar kelam, felsefe ve tasavvuf alanlarını birbiriyle ortak bir zeminde karşılaştırsada; bu eser bu mukayesenin ilk ve son örneği vasfını taşımamaktadır. Daha önce Molla Câmî ed-Dürretü'l-Fâhire isimli eserinde isbât-ı vâcib konusunu bu tarzda işlemiştir. Ancak eserin tasavvufî yönü fazlasıyla ağır basmaktadır. Yanyalı'nın er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eseri bu konuda daha objektif olması sebebiyle Molla Câmî'nin ed-Dürretü'l-Fâhire isimli eserinin tekrarı olma durumuna düşmemiştir. Bu eserin toplam beş farklı nüshasına ulaşılmış ve tahkikinde dört farklı nüshadan yararlanılmıştır. Çalışmamız toplam iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Yanyalı Esad Efendi ve er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eseri tanıtılmaktadır. Yanyalı'nın hayatı, hocaları, kariyeri, talebeleri ve telif ettiği eserler ele alınmış, er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eserin muhtevası anlatılarak özellikle tevhid konusunda ortaya çıkan problemler ve çözümlerin kelam, felsefe ve tasavvufun aynı zeminde buluşturulmasıyla nasıl izah edildiği açıklanmıştır. Daha sonra eserin yazma nüshaları tanıtılmış ve eserin tahkikinde izlenen yöntemden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise er-Risâletü'l-Lâhûtiyye adlı eserin tahkikli metni Arapça olarak hazırlanmıştır.