Meditasyon yapan ve yapmayan bireylerde manevi kaynaklar ile manevi metanet arasındaki ilişkinin incelenmesi: Karşılaştırmalı bir araştırma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF GÜL KARAHAN

Danışman: TURGAY GÜNDÜZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Modern toplumlarda yaygınlaşan anlam arayışı, bireyleri geleneksel dinî yapılar dışında farklı manevi pratiklere yöneltmektedir. Meditasyon da bu pratikler arasında yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı, meditasyon yapan ve yapmayan bireylerin manevi kaynakları ile manevi metanetleri arasındaki ilişkiyi çeşitli değişkenler açısından incelemektir Meditasyon pratiği ile ilgilenen bireylerin hangi manevi kaynaklardan beslendiğini ve bu kaynağın ne derece manevi metanet sağlayıp sağlamadığı konusunu anlamak, manevi çeşitliliğin meditasyon yapan ve yapmayan açısından Türkiye'deki zuhurunu ortaya koymak adına önem taşımaktadır. Araştırma nicel yöntemle yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Manevi Kaynaklar Ölçeği (MKÖ) ve Manevi Metanet Ölçeği (MMÖ) kullanılmış; ölçekler meditasyon yapan ve yapmayan yetişkin bireylere uygulanmıştır. Araştırma verileri, büyük çoğunluğu çevrimiçi anket formu aracılığıyla 122'si düzenli olarak meditasyon yapan, 166'sı yapmayan toplam 288 katılımcıdan toplanmıştır. Araştırma bulguları; manevi kaynakların alt boyutları ile manevi metanet arasında anlamlı ve pozitif korelasyon bulunduğunu ortaya koymuştur. Meditasyon yapma durumuna göre ise manevi kaynakların din, doğa ve insancıl alt boyutlarında farklılaşma olduğu gözlemlenmiştir. Meditasyon yapanların manevi kaynaklarının tüm alt boyutları ile manevi metanet arasında anlamlı bir korelasyon bulunmuştur. Meditasyon yapmayan grupta ise bu korelasyon manevi kaynakların din ve aşkınlık boyutunda anlamlıyken, doğa ve insancıl boyutlarında anlamlı düzeyde olmadığı şeklindedir. Manevi kaynaklar ve manevi metanet, bazı demografik değişkenlere (özellikle yaş, cinsiyet, medeni hal, sosyo-ekonomik düzey) göre ise anlamlı farklılıklar göstermektedir. Sonuç olarak araştırma, din kaynaklı maneviyatın meditasyon yapma durumu farketmeksizin her bireyde manevi metanet açısından temel ve merkezi bir kaynak olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca doğa ve insancıl kaynaklarının ise ikincil ve destekleyici değişkenler aracılığıyla dayanıklılığı güçlendirdiği söylenebilir.