Türkiye'de Küresel Akım Veri Setlerinin Tutarlılığının Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, COĞRAFYA, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Enes DOĞAN
Danışman: Abdullah Akbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada dağıtımlı küresel hidrolojik modellerden EFAS (European Flood Awareness System) ve GloFAS (Global Flood Awareness System) modellerinin güncel tüm versiyonlarının tarihsel akarsu akım verilerinin Türkiye'de tutarlılığı sınanmıştır. Modellerin sınanması için DSİ (Devlet Su İşleri) ve EİE (Elektrik İşleri Etüt İdaresi) akarsu gözlem yıllıklarındaki ölçüm süresi 1 ile 77 yıl arasında değişen akarsu gözlem istasyonlarının (AGİ) akarsu akımı verileri sayısallaştırılmış ve referans veriler elde edilmiştir. Minimum 5 yıl kayıt süresine sahip istasyonlar dahil olmak üzere AGİ'lerin havzalarından havza alanı, havza rölyefi, havza Strahler dizini, havzadaki hâkim akifer tipi, havzadaki hâkim iklim tipi ve havzalardaki baraj varlığı gibi mekânsal eş değişkenler elde edilmiştir. Referans verilerin günlük akım verileri ile akarsu akım modellerinin günlük akım modelleri NSE, KGE ve r2 gibi performans metrikleri ve hidrolojik indisler kullanılarak kıyaslanmış olup elde edilen bulgulara göre modeller sıralanmıştır. Bu sıralama neticesinde görece tutarlı olan model belirlenmiştir. Bunun yanı sıra mekânsal eş-değişkenlere göre performans metrikleri ve hidrolojik indislerden elde edilen bulgular gruplandırılarak verilerin medyan değerlerinden hareketle modellerin farklı fiziksel koşullarda davranışı irdelenmiştir. Buna göre Strahler hiyerarşisi, havza rölyefi, havza alanı, havzadaki hâkim akifer tipi ve havzadaki hâkim iklim tipi modellerin tutarlılığını etkilemektedir. Ayrıca modeller baraj bulunan havzalarda modellerin baraj girdisi olmasına rağmen kötü benzeşim yapmaktadır. Elde edilen sonuçlara göre Türkiye'de AGİ havzalarında görece tercih edilebilecek modeller tespit edilmiştir. AGİ havzalarında modellerin tutarlılığının sınanması sonucunda, GloFAS modellerinin EFAS modellerinden daha başarılı olduğu ortaya konulmuştur. GloFAS v.4.0. sınanan tüm modeller arasında en tutarlı olan model olmasına rağmen Türkiye ölçeğinde yapılacak bir çalışma için yeterli tutarlılığa sahip değildir.