Irak Türkmen edebiyatında deneme eleştiri türleri ve Abdulhakim Mustafa Rejioğlu

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ASHKN TANLAB JAMAL ALWINDAWI

Danışman: Alev Sinar Uğurlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

1920'li yıllara kadar süren ortak dönem Türk Edebiyatından sonra Irak Türkleri, kendi dil ve edebiyatlarını geliştirmişler ve bu sahada çok sayıda özgün çalışmalar ortaya koymuşlardır. Irak Türkmen Edebiyatında deneme ve eleştiri türlerinin edebî anlamda ilk örnekleri 1960'lı yıllarda yayın hayatına başlayan ve Irak Türklerinin en önemli yayın organlarından biri olan Kardaşlık dergisinde verilmiştir. Kardaşlık dergisi, Irak Türklerinin yalnızca bir yayın organı değil, aynı zamanda birçok alanda sesi olmuştur. Dergide yayınlanan deneme ve eleştiri türündeki yazılarda edebiyat, toplum, kültür, siyaset, din, dil, milliyet ve tarih gibi konular işlenmiştir. Dergi yazarları, hayatın her alanına dokunarak halkın yaşam seviyesini yükseltmeyi amaçlamışlardır. Deneme ve eleştiri türlerinin en değerli örneklerini Abdulhakim Mustafa Rejioğlu vermiştir. Yalnızca yazar değil, aynı zamanda büyük bir dava adamı olan Rejioğlu, yazılarının büyük çoğunluğunu Kardaşlık dergisinde yayınlamıştır. Millî şuur konusunda son derece hassas bir şahsiyet olan Rejioğlu, edebiyatı mensup olduğu topluma hizmet etmek ve memleketini kalkındırmak için bir araç olarak kullanmıştır. Bu nedenle yazılarında vatan, milliyet, toplum, ahlâk, eğitim, kalkınma ve gençlik gibi kavramlara sık sık vurgu yapmıştır. Bunun yanı sıra bilgisi, kültürü, zekâsı ve edebî karakteriyle okuyucularına son derece derinlikli yazılar sunmuştur.