Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED ALİ KIZMAZ
Danışman: Ferah Budak Şener
Özet:
Hücresel enerji döngüsünün önemli bir parçası olan adenozin trifosfat (ATP), aynı zamanda doku hasarı ve enflamasyon gibi durumlarda önemli bir sinyal molekülü olarak görev yapar. ATP’nin hücre dışına salınımı ve CD39 ile CD73 gibi ektonükleotidazlar aracılığıyla adenozine dönüştürülmesi, immün yanıtların düzenlenmesinde kritik bir metabolik yolak oluşturur. Bu çalışmada, IL-9’un ATP-adenozin metabolizması üzerindeki düzenleyici potansiyeli ve bu etkinin özellikle T hücre yanıtları üzerindeki yansımalarının sistematik olarak incelenmesi amaçlanmıştır.
Sağlıklı bireylerden izole edilen periferik kan mononükleer hücreleri (PKMH), IL-9'un neden olduğu fenotipik, fonksiyonel ve metabolik değişiklikleri karakterize etmek ve altta yatan mekanizmaları araştırmak amacıyla Akan Hücre Ölçer (AHÖ) ve Enzim Bağımlı İmmünosorbent Yöntem (ELISA) teknikleriyle analiz edildi.
Bulgularımız, IL-9’un ana T hücre popülasyonlarının frekansını değiştirmemesine karşın, CD39 ve CD73 ekspresyonunu artırarak ATP’nin adenozine dönüşümünü hızlandırdığını göstermiştir. Bu mekanizma, özellikle regülatör T (Treg) hücrelerde immünosüpresif bir mikroçevre oluşumuna katkı sağlamıştır. IL-9 ayrıca proenflamatuvar sitokin üretimini baskılarken, antienflamatuvar sitokinleri artırmış ve T hücre proliferasyonunu sınırlamıştır. Eksojen ATP’nin varlığında Treg frekansında azalma olmasına rağmen IL-9’un etkileri korunmuş olup Treg gelişimini teşvik etmiştir. Kültür ortamındaki ATP düzeyleri IL-9 ile azalırken, adenozin artış eğilimi göstermiştir. Bu etkilerin büyük çoğunluğu CD39/CD73 ektonükleotidaz aktivitelerinin inhibisyonuyla tersine çevrilmiştir.
Sonuç olarak çalışmamız, IL-9’un CD39 ve CD73 ektonükleotidazları aracılığıyla ATP–adenozin metabolizmasını modüle edebildiği ve bu yolla gelişen pürinerjik sinyallemenin T hücre yanıtlarını şekillendirebildiğine dair literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Elde edilen bulgular, IL-9’un özellikle kronik enflamasyon, otoimmün hastalıklar ve kanser gibi patolojilerde, immünoterapötik yaklaşımların geliştirilmesine yönelik hedeflenebilecek potansiyel bir molekül olduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: ATP-Adenozin metabolizması, CD39, CD73, IL-9, İmmünometabolizma, pürinerjik sinyalizasyon