Osmanlı Devleti döneminde Kıbrıs'ta kurulan vakıflar (1570-1826)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SIDDIK KORKMAZER

Danışman: Ali İhsan Karataş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmada Osmanlı Devleti'nin Kıbrıs'ı fethiyle başlayıp Evkaf Nezareti'nin kuruluşuna (1570-1826) kadar olan sürede adada kurulan vakıflar incelenmiştir. Söz konusu dönemde adada mevcut olan 235'i Müslüman, 32'si gayrimüslimlere ait olmak üzere toplam 267 vakıf; kuruluşu, işleyişi ve hizmet alanları bakımından incelenmiştir. Kıbrıs vakıflarından gerek hayrât gerekse de akarât bakımından zengin vakıflar padişah II. Selim ve diğer saray mensupları gibi önemli devlet adamları tarafından kurulmuştur. İlerleyen zamanlarda reâyâ tarafından da vakıfların kurulduğu görülse de bunlar askerî gruba göre daha mütevazı vakıflar olmuştur. Vâkıflar hayrâtların ayakta kalması için toplamda 3863 kalem menkul ve gayrimenkul mülk vakfetmişlerdir. Kurulan bu vakıflarla meydana getirilen kurumlar adanın kalkınması ve İslamî kimlik kazanmasında önemli rol oynamıştır. Özellikle adanın fethi sonrasında devlet adamları tarafından kurulan vakıflarla şehirlerin imarı yanında ibadethane, medrese, hamam, han, çeşme, suyolları vb. hayratlar inşa edilmiştir. Vakıf kurucuları tesis ettikleri vakıflar aracılığıyla asırlarca Kıbrıs'ta din, eğitim, tasavvuf, beledî hizmetler, sosyal yardım, barınma gibi alanlarda hizmet etmişlerdir. Vakıflar, farklı alanlarda hizmet vermenin yanında pek çok kişiyi de istihdam ederek onların geçimlerini sağlamıştır. Kıbrıs ile ilgili vakfiye, Kıbrıs Şerʻiyye Sicilleri ve diğer arşiv kaynaklarını merkeze alarak yapılan bu çalışma sonucunda vakıfların Kıbrıs toplumunun dinî ve sosyo-kültürel hayatında oynadığı rol ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Vakıf, Hayrat, Akar, Şehir.