Cengiz Dağcı'nın «Onlar da insandı» Romanı Üzerinden Türkiye Türkçesi ve Kırım Türkçesindeki Deyimler ve Atasözlerinin Karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: URIIE SEITUMEROVA
Danışman: Hasene Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın konusu, Kıpçak grubu Türk lehçelerinden Kırım Türkçesi ile Oğuz grubu Türk lehçelerinden Türkiye Türkçesinde yer alan atasözü ve deyimlerin, 20. yüzyılda yaşamış Kırımlı yazar Cengiz Dağcı'nın "Onlar da İnsandı" romanı üzerinden karşılaştırılmasıdır. Dağcı'nın Türkiye Türkçesi ile yazdığı roman, Yunus Kandım tarafından Kırım Türkçesine aktarılmıştır. Karşılaştırma, söz konusu iki eser üzerinden yapılmıştır. Türk dilinin lehçeleri arasındaki farklılıklar, dilin yapısal özelliklerinden kültürel ve tarihî bağlamlara kadar geniş bir yelpazede incelenebilir. Coğrafi izolasyon, tarihî etkileşimler, göçler, yerel kültürel özellikler ve sosyal sınıf gibi faktörler, dilin zaman içerisinde farklı alanlarda gelişmesine ve farklı topluluklar arasında çeşitli varyasyonların oluşmasına yol açar. Cengiz Dağcı'nın "Onlar da İnsandı" isimli romanında yer alan atasözleri ve deyimler bağlamında Kırım Türkçesi ve Türkiye Türkçesi karşılaştırması yapıldığı zaman da iki lehçe arasında farklılıklar olduğu görülmektedir. Bununla birlikte her iki lehçede de ortak olan ya da benzer anlamları taşıyan birçok atasözü ve deyim de bulunmaktadır. Bu da Türk dilinin lehçeler arası bağlarının bütünüyle kopmadığının bir göstergesidir. Elde edilen bulgular, Türk dilinin farklı lehçelerindeki deyim ve atasözlerinin, dilin taşıdığı kültürel ve sosyal mirası nasıl yansıttığını göstermektedir. Bu çalışma, Türk dili ve edebiyatına katkı sağlamanın yanı sıra dil araştırmaları için de değerli bir kaynak olma özelliği taşımaktadır. Dağcı'nın eserlerindeki dil unsurlarının incelenmesi, Türk lehçeleri arasındaki etkileşim ve uyumun daha iyi anlaşılmasına olanak tanımaktadır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Cengiz Dağcı'nın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri ile "Onlar da İnsandı" romanı ele alınmıştır. İkinci bölümde deyimler ve atasözleri ile lehçeler arası farklılıklar hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ise "Onlar da İnsandı" romanının Türkiye Türkçesi ve Kırım Türkçesiyle yazılan iki farklı versiyonu üzerinden deyim ve atasözlerinin iki lehçedeki karşılaştırmasına yer verilmiştir