Osmanlı Dönemi'nde İşkodra vilayetinde gayrimüslimler (1876-1912)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERVİS SULAJ
Danışman: Saadet Maydaer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti, farklı dil, din ve ırka mensup toplulukların bir arada yaşadığı kozmopolit bir yapıya sahipti. Devletteki gayrimüslim halk, dini ve mezhebi farklılıklarına göre sınıflandırılmış ve bu durum, "millet sistemi" adı verilen bir yönetim anlayışı ile düzenlenmiştir. Bu çalışmada, 1876-1912 yılları arasında İşkodra vilayetinde yaşayan gayrimüslim topluluklar incelenmiştir. Ayrıca, İslam dininin diğer dinlere bakışı üzerine kapsamlı bir akademik araştırma yapılmış olup, bu araştırma, İslam devletinin gayrimüslimlere yönelik tutumu açısından önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda, gayrimüslimlerin yerleşim yerleri, nüfus dağılımları, İslamlaşma süreci, ihtida olayları, sosyal ilişkileri, din ve ibadet özgürlükleri, ibadethaneleri, eğitim durumları, iktisadî faaliyetleri, iç ve dış kaynaklı faaliyetler, vergi isyanları ve işledikleri suçlar gibi konular ele alınarak, şehrin sosyo-ekonomik yapısındaki rolleri değerlendirilmiştir. Çalışma, Osmanlı Dönemi'nin sonlarına doğru gayrimüslimlerin hangi oranlarda ve hangi alanlarda istihdam edildiklerini tartışmaktadır. Genel olarak Osmanlı Devleti'nin, özelde ise İşkodra vilayetinin bünyesinde barındırdığı gayrimüslim nüfusun tüm yönleriyle ele alındığı bu araştırma, müstakil bir sosyal tarih incelemesi olarak sunulmaktadır. Ana kaynağını Osmanlı Arşivi'ndeki muhtelif belgeler oluşturmakta olup, ayrıca vilayetin Salnameleri ve ikincil kaynaklardan da yararlanılmıştır. Ek olarak, gayrimüslimler üzerine yapılmış telif eserler, makaleler ve tezlerden de faydalanılmıştır. Elde edilen belgeler ışığında, İşkodra vilayetinde Rum, Katolik ve Müslümanların demografik durumunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın, kullanılan kaynak çeşitliliği ve ele alınan dönem itibariyle, İşkodra vilayetinin gayrimüslim nüfusunu sosyal açıdan inceleyen bir araştırma olarak, son dönem Osmanlı vilayetleri bağlamında gayrimüslim nüfus üzerine yapılan çalışmalara önemli bir katkı sağlaması hedeflenmektedir.