Ortaokul Öğrencilerinin Sosyobilimsel Bir Konu Olan Orman Yangınlarının Çıkışına Yönelik Bilimsel Muhakeme Türlerinin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: PEMBE TURAN

Danışman: Mustafa Özkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada sosyobilimsel bir konu olan orman yangınlarının çıkış sebeplerine yönelik oluşturulan tartışmalı metin(vignette) üzerinden ortaokul düzeyindeki öğrencilerin informal muhakeme modlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma 2021–2022 eğitim/öğretim yılı bahar dönemi süresince Bursa Osmangazi'de bulunan bir devlet ortaokulunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini bu ortaokulunda yedinci ve sekizinci sınıfta öğrenim gören gönüllü 40 öğrenci oluşturmuş olup çalışma nitel ve nicel araştırma prensibiyle birlikte yürütülmüştür. İlk olarak orman yangını konulu geliştirilen bir alan testi çalışma grubuna uygulanmıştır. Ardından sosyobilimsel bir konu olan orman yangınlarının çıkış sebeplerine yönelik geliştirilen vignette (tartışmalı metin), öğrencilere sunularak konu ile ilgili görüşleri alınmıştır. Öğrenci görüşlerinin betimsel analizi yapılarak orman yangınlarının çıkış sebeplerine yönelik görüşler; insan kaynaklı, küresel ısınma kaynaklı ve kararsız olarak üç grupta sınıflandırılmıştır. Orman yangınlarının çıkış sebeplerinde katılımcıların büyük çoğunluğunun insan kaynaklı olarak görüş bildirdiği görülmektedir. Küresel ısınma olarak görüş bildiren öğrenci sayısı ise oldukça azdır. Öğrencilerin vignettede yer alan açık uçlu soruya verdikleri yanıtların betimsel analizi yapılarak informal muhakeme becerileri mantıksal(rasyonel), duygusal, sezgisel olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Katılımcıların görüş bildirirken en çok mantıksal muhakeme becerisini, ikinci sırada sezgisel muhakeme becerisini ve daha az oranda da duygusal muhakeme becerisini kullandıkları belirlenmiştir. Kruskal-Wallis testi ile ortaokul öğrencilerinin orman yangınlarının çıkış sebeplerine yönelik alan bilgisi başarı düzeyleri ile informal muhakeme tipleri arasındaki ilişkiye bakılmış ve istatiksel olarak anlamlı bir fark görülmüştür. İnformal muhakeme tiplerinin aralarında anlamlı bir şekilde farklılaştığı da tespit edilmiştir.