Oryantalist resimde fal ve falcılar

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEREN ŞENOZAN

Danışman: ELVAN TOPALLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Falcılık, şimdiyi ya da gelecekte olacak olanı bilmeyi amaç edinen ve bunun için bazı teknik bilgi ve araçları kullanan bir yöntem olarak tanımlanmaktadır. Bu uğraş, bilinmeyen hakkındaki meraktan kaynaklanmıştır. İnsanlar tarih boyunca sürekli olarak bilinmeyeni ve gizemli olanı merak etmiştir ve beraberinde gelen öğrenme arzusu, falcılığın ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu sebeple falcılar, toplumda saygın kişiler haline gelmiştir. Falcılık, her toplumda farklı yöntem ve tekniklerle uygulanmış, bu durum çok çeşitli fal türlerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Milâttan önce 4000'li yıllara bakıldığında Mısır'da, Çin'de, Bâbil'de ve Kalde'de falcılık yapıldığı, fal ile ilgili en eski bilgilerin Mezopotamya'yı işaret ettiği de bilinmektedir. O günlerden günümüze uzanan falcılık, her dönem resim sanatına yansıdığı gibi 19.yüzyılda oryantalist resim sanatında da sıklıkla ele alınan konulardan biri olmuştur. Batı kültüründe ön plana çıkmayan fal çeşitlerinin, Doğu kültüründe tam aksi olması Oryantalist sanatçıların dikkatini çekmiştir. Örneğin Doğu bölgelerinde oldukça popüler olan kum falı, Batı kültüründe olmadığından Avrupa resmine yansımamıştır. Dolayısıyla oryantalist ressamlar, Doğu kültüründe çeşitli fal sahnelerine yönelik ilgiyi ve falcıların yarattığı gizem duygusunu resimlerinde yansıtmayı tercih etmiştir. Bu sahneler genellikle bir falcının etrafında toplanmış insanları veya bir kişiyi falcının kehanetlerini dinlerken göstermektedir. Bununla beraber, sahnelerde genellikle egzotik giysiler giymiş falcılar, Doğulu veya çingene olarak nitelendirilebilmektedir. Batı resmindeki örneklerin çoğunda da böyle olması dikkat çekicidir. Ama oryantalistlerin resimleri, hem giysileri hem bulundukları mekân ve etraflarındaki eşya ile Batılılar için farklı bir ortam sunmaktadır. Bu doğrultuda, özellikle oryantalist resimlerdeki fal ve falcı örnekleri, bu tezde ele alınmış; bunun öncesindeki Doğulu falcıları içeren resimlere de kısmen yer verilmiş, oryantalizmin 20.yüzyıla uzanan örneklerine de kısaca değinilmiştir.