Medeni yargılamada e-duruşma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, ÖZEL HUKUK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ANAR MIRZAYEV
Danışman: Cengiz Topel Çelikoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:22 Temmuz 2020 tarihinde HMK'ya yapılan önemli değişikliklerden biri de, zamanın ve şartların gereği olan, ayrıca birçok usul ilkelerini ilgilendiren, ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla veya başka yerde duruşma icrasına ilişkin 149. maddeye yapılan değişikliktir. Eski hükümle mukayesede dikkat çeken nüans, taraflardan birinin rızasının aranması ile hakimin resen tanık, bilirkişi, uzman ve belirli hallerde ilgilileri bu usul ile dinlemesi hususu idi. Bu dinlenilme usulü, 2021 tarihli "Hukuk Muhakemelerinde Ses ve Görüntü Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası Hakkında Yönetmelik" te, "e-duruşma" olarak adlandırılmıştır. Duruşma, usul ilkelerinin tezahür ettiği ve adil yargılamanın esas araçlarından biri olduğu gibi, onun gelişiminin bir sonraki evresi, teknolojik boyutu olan e-duruşmanın da incelenmesi ve araştırılması önemlidir. Zira, e-duruşmanın kendine özgü özelliklerinin bilinmesi, usul-şekil şartlarının düzenlenmesi, uygulamada oluşabilecek hukuki ve teknik sorunların çözülmesi ve gelişim yönlerinin belirlenmesi için şarttır. Mukayeseli hukukta e-duruşmanın uygulanmasında, farklı hukuki ve teknolojik deneyimler bulunmaktadır. Bunlar hukuk sistemimizdeki muadilinin ve ilgili düzenlemelerin anlaşılıp değerlendirilmesi bakımından dikkate alınmalıdır. E-duruşma ilk derece yargılamasında kullanılan yeni bir iletişim ve müzakere aracı olarak elektronik ortam ve bilişim teknolojilerine bağlı olup bir yapay zeka ürünüdür. Çalışmamızda bu yeni araç hem hukuki hem de teknolojik alan üzerinden incelenip araştırılmıştır. Bu ikili inceleme yöntemiyle, e-duruşma kurumunun kanun koyucu, katılımcılar, hakim ve mahkeme personeli yönünden ele alınması yanında, ilgili teknolojinin geliştirilmesi ve doğru kullanılmasına yardım edilmesi amaçlanmıştır. E-duruşma ülkemizde yenidir, dünya genelinde ise bir süredir farklı düzenlerde uygulanmaktadır. Onun henüz gelişme aşamasında olması ve teknolojinin inkişaf hızının yanı sıra hukuk sisteminin yapay zekaya güveninden kaynaklı olarak, Türk Hukuk Sisteminde bu kurumdan daha fazla yararlanılması gerektiğini düşünüyoruz. Bu açıdan, Çalışmamızın e-duruşma aracının tahkikat dışında diğer yargılama safhaları ve hatta kanun yollarında da kullanılmasının düşünülmesine katkı sağlayabilmesini ümit ediyoruz.