İslam Türkay'ın eserlerinin anlamlı ve görevli dil ögeleri bakımından incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİCLE TEBEROĞLU

Danışman: Cengiz Alyılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmanın amacı, Azerbaycan Türkleri'nin ve Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı'nın önemli temsilcilerinden ve şairlerinden biri olan İslam Türkay'ın şiirlerinin anlamlı ve görevli dil ögeleri bakımından incelenerek bu şiirlerde yer alan kavram işaretlerinin dizinini ve sözlüğünü hazırlamaktır. Çalışma esas itibarıyla şairin yayımlanmış dört kitabında (Bir Gün Geler, Her Şéyi Tezeden Başlayam Gerek, Arxada Hesret Var, Éşgim Menim Dar Ağacım) yer alan şiirlerle birlikte farklı tarihlerde çeşitli gazetelerde yayımlanan ve daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış olan şiirlere dayanmakta ve üç bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, İslam Türkay'ın hayatı, ailesi, çevresi, edebî kişiliği ve yayımlanmış dört şiir kitabı hakkında bilgi verilmiş; gazetelerde İslam Türkay ve şiirleri hakkında yazılanlar bir araya getirilerek dikkatlere sunulmuştur. İkinci bölümde, anlamlı ve görevli dil ögeleri hakkında bilgi verilerek İslam Türkay'ın şiirlerinden tespit edilen örnekler ilgili yerlerde gösterilmiştir. Üçüncü bölüm ise İslam Türkay'ın yayımlanmış dört şiir kitabında yer alan şiirlerinin, Azerbaycan'daki çeşitli gazetelerde yayımlanmış şiirlerinin ve daha önce hiçbir kitapta veya gazetede yayımlanmamış şiirlerinin yazı çevirimlerinden ve bu şiirlerin dizininden ve sözlüğünden oluşmaktadır. Bu bölümde kavram işaretlerinin anlamlandırmaları yapılırken metin içindeki anlamları esas alınmıştır. Çalışmada anlamlı ve görevli dil ögelerinin tasnifi yapılırken Cengiz ALYILMAZ'ın Orhun Yazıtlarının Söz Dizimi (Erzurum, 1994) ve Semra ALYILMAZ'ın Borçalılı Bilim Adamı, Eğitimci, Şair Valeh Hacılar Hayatı - Sanatı - Şiirleri (Ankara, 2003) adlı eserlerindeki sistem esas alınmış; konuyla ilgili pek çok kaynak da göz önünde bulundurularak sistem güncellenip çalışmaya uygulanmıştır.