Ortaokul matematik ders kitaplarındaki veri işleme öğrenme alanının matematik okuryazarlığı bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MATEMATİK VE FEN BİLİMLERİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA ERDOĞAN
Danışman: ÇİĞDEM ARSLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, ortaokul seviyesinde okutulan matematik ders kitaplarının matematik okuryazarlık durumunu veri işleme öğrenme alanında yer alan sorular üzerinden ortaya koymaktır. Bu bağlamda yapılan araştırma ders kitaplarının veri işleme öğrenme alanının detaylı incelenmesini gerektirdiğinden nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma kapsamında incelenen ders kitapları 2022-2023 eğitim öğretim yılında ortaokullarda okutulması Talim Terbiye Kurulu tarafından onaylanan dört farklı sınıf seviyesine ait toplam dört matematik ders kitabıdır. Çalışma kapsamında veri işleme öğrenme alanında yer alan soruların matematik okuryazarlık durumunun ortaya çıkarılmasında Gatabi, Stacey ve Gooya (2012) tarafından oluşturulan ve bu çalışma için revize edilen "Matematik Okuryazarlığı Analiz Çerçevesi" kullanılmıştır. Bu çerçeveye göre sorular bağlam, matematiksel problem çözme, formülleştirme, yorumlama ve kontrol etme olarak dört ana bileşen ve bu bileşenlerin alt bileşenlerine göre analiz edilmiştir. Bununla birlikte ders kitaplarının matematik okuryazarlık durumu hakkında daha detaylı çıkarımlar yapılması adına sorularda işe koşulması gereken matematiksel yeterliklerin (problem çözmede strateji üretme, matematikleştirme, muhakeme ve argüman üretme, temsil ile gösterme, iletişim ve sembolik, teknik dil ve işlemleri kullanma) düzeyleri de incelenmiştir. Bu inceleme için Turner, Blum ve Niss (2015) tarafından oluşturulan "Matematiksel Yeterlik Düzey Sınıflandırılması" kullanılmıştır. Elde edilen bulgular bütüncül olarak ele alındığında incelenen ders kitaplarının veri işleme öğrenme alanının çoğunlukla matematik dışı bağlam bulundurduğu fakat matematiksel problem çözme ve formülleştirme bileşenlerine dahil olma oranının düşük olduğu belirlenmiştir. Ayrıca sorularda işe koşulması beklenen matematiksel yeterlik düzeylerinin Düzey 0 ve Düzey 1'de yoğunlaştığı, Düzey 3'te ise hiç yer almadığı saptanmıştır. Bununla birlikte incelenen öğrenme alanı itibariyle ders kitaplarının matematik okuryazarlığını destekleme konusunda farklılaşan noktalarının olduğu tespit edilmiştir. 8. sınıf düzeyine ait ders kitabının diğer sınıf seviyelerindeki ders kitaplarına kıyasla matematiksel problem çözmede strateji üretme, bağlantı kurma ve öğrenciler tarafından formüle edilme alt kategorilerine ve daha üst matematiksel yeterlik düzeylerine dahil olan soru sayısının daha fazla olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular neticesinde incelenen ders kitaplarının matematik okuryazarlık durumunun istenen düzeyde olmadığı fakat 8. sınıf ders kitabının hem matematik dersi öğretim programındaki matematik okuryazarlığı temelini oluşturmada daha etkili olduğu hem de incelemeye alınan kriterler bağlamında matematik okuryazarlığı standartlarını daha iyi karşıladığı tespit edilmiştir.