Modernleşmenin Osmanlı Toplumunun Tüketim Alışkanlıklarına Etkileri (1830-1876)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE BUŞRA AKTÜRKOĞLU

Danışman: Zeynep Dörtok Abacı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tüketimin ve alışkanlıklarının kültürel bir faaliyet olarak ele alınması fikrinin, 20. yüzyılın başlarında ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Öyle ki önce Batı toplumlarında sonra ise bütün dünyada sosyal tarih çalışmalarının yükselişinin de bu yüzyılda olduğu bilinmektedir. Temelde iktisadi bir olgu olan tüketimin, ekonomiden bağımsız ya da beklenmeyen davranışlarla şekilleniyor olması, kültür gibi iktisat dışı faktörlerden de etkilendiğini işaret etmektedir. Nitekim Osmanlı toplumunun da tüketim alışkanlıkları bakımından 19. yüzyılda gösterdiği reflekslerin, çoğu zaman ekonomiden bağımsız olduğu görülmektedir. Bu durum Osmanlı toplumunun tüketim faaliyetlerini kültürel bir olgu olarak incelememizin de önünü açmaktadır. Bu çalışma, 19. yüzyıl boyunca Osmanlı toplumunda tüketim alışkanlıklarını etkileyen faktörlerin ne derece kültürel ve ne derece ekonomik olduğunu, ticaretin en canlı olduğu şehirlerden İstanbul, İzmir ve Selanik özelinde yapılan incelemelerle anlamayı hedeflenmektedir. Bu yüzyılda tüketimin artık sadece bir ihtiyaç değil aynı zamanda kültürel bir faaliyet olarak ele alınması gerekliliğini göstermeyi amaçlamaktadır. Bunu da tereke kayıtları, gazete reklamları ve dönemi anlatan edebi eserlerden elde edilen verilerle ortaya koymaya çalışmaktadır. Sonuç olarak tüketim gibi hem iktisadi hem de kültürel olarak ele alınabilen bir olguyu Osmanlı toplumu özelinde inceleyen çalışmamızın, toplumsal tarih çalışmalarında yeni bir bakış açısının oluşmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Tüketim, Tüketim Alışkanlıkları, Osmanlı Toplumu, Modernleşme