Sebzî Divanı (Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Türk Dili ve Edebiyatı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAYRAM KARAKAPLAN

Danışman: Gülay Durmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

XVI. Yüzyıl şairlerinden olan Sebzî'nin bilinen tek eseri Divanı'dır. Bu çalışmada TEBDİZ projesi kapsamında Sebzî Divanı'nın bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü oluşturulmuştur. Çalışmada öncelikle Sebzî'nin bütün şiirleri TEBDİZ elektronik sistemine yüklenerek şiirlerin bağlamlı dizini oluşturulmuştur. Daha sonra sözcükleri anlamlandırma işlemine geçilmiştir. Sözlük oluşturulurken sözcüklerin temel anlamlarının yanı sıra metin içinde edindikleri bağlam anlamları da verilmiştir. Bağlam; bir dil birimini çevreleyen, birçok durumda söz konusu birimi etkileyen onun anlamını ve değerini belirleyen birimler bütününe denir.Ayet, hadis, atasözü, deyim, kelâmıkibar gibi özel ifade şekilleri de sözlük oluşturulurken belirtilmiştir. Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük oluşturulduktan sonra şairin dili, üslubu ve metnin içeriğiyle alakalı bazı hususlar incelenmiş, şairin sanat anlayışı ile ilgili veriler sunulmuştur. Bu bölüm dokuz ana başlıktan oluşmaktadır. Metnin dil, üslup ve içerik özelliklerinin incelenmesiyle Divan'ın anlam ve dil özelliklerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Böylece Sebzî'nin sanat anlayışını ortaya koyan birçok veri tespit edilmiştir. Ortaya konan bu verilerin, şairin de temsilcisi olduğu divan şiirinin dil ve üslup anlayışında geçirdiği değişim ve dönüşümün tespitinde küçük de olsa bir katkı sunması hedeflenmektedir.