Zihin yetersizliği olan öğrencilerin problem davranışlarının azaltılmasında küçük grupta uygulanan koşula dayalı olmayan pekiştirme uygulamasının etkililiği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ÖZEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ŞENKAL
Danışman: Özlem Toper
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Davranış azaltma yöntemlerinden biri olan koşula dayalı olmayan pekiştirme (KODOP) uygulaması davranıştan bağımsız zamana dayalı pekiştireç sunumunu içeren davranışsal müdahale uygulamasıdır. Zihin yetersizliği ve/veya gelişimsel yetersizliği olan bireyler tarafından sergilenen problem davranışların azaltılmasında bilimsel-dayanaklı, işleve dayalı, ılımlı bir uygulamadır. Bu araştırmada, zihin yetersizliği olan öğrencilerin problem davranışlarının azaltılmasında, öğrencilerin rutin olarak eğitim gördüğü sınıflarında, küçük grupta sunulan KODOP uygulamasının etkililiği incelenmiştir. Araştırmada aynı sınıfta öğrenim gören, yaşları 14-18 arasında değişen dört öğrenci katılımcı olarak yer almıştır. Araştırma tek-denekli araştırma modellerinden A-B-A-B modeli ile tasarlanmıştır. Araştırmada katılımcıların problem davranışlarını tanımlamak ve işlevlerini belirlemek üzere betimsel ve deneysel değerlendirmeden oluşan işlevsel değerlendirme sürecine yer verilmiştir. İşlevsel davranışsal değerlendirme sonuçlarına göre katılımcıların problem davranışlarının işlevi üç katılımcı için dikkat elde etme, bir katılımcı için duyusal uyaran elde etme olarak belirlenmiştir. Pekiştireç sunma aralıkları katılımcıların gözlem süresi (10 dakika) boyunca sergiledikleri davranış sayısının gözlem süresine bölünmesiyle bulunmuştur. Ayrıca, KODOP uygulaması kapsamında işleve dayalı ve işleve dayalı olmayan pekiştireçler bir arada kullanılmıştır. Uygulama oturumları katılımcıların rutin sınıflarında küçük grupta gerçekleştirilmiştir. Araştırmanının sosyal geçerliğini değerlendirmek üzere araştırmanın gerçekleştirildiği okulda katılımcıları tanıyan öğretmenlerin ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırma bulguları, tüm katılımcıların problem davranışlarını %10'dan daha az sergileme ölçütünü karşıladığını göstermektedir. Bununla birlikte, pekiştirme aralığı ve pekiştireç türünün silikleştirildiği silikleştirme evrelerinde katılımcıların problem davranışlarında artma eğilimi görülmemiştir. Sosyal geçerlik verilerinin toplandığı öğretmenlerden elde edilen bulgular ise öğretmenlerin KODOP uygulamasına ilişkin görüşlerinin olumlu olduğunu göstermektedir.