FARKLI SEMENTASYON ÇELİKLERİNİN DÖVME KARAKTERİSTİĞİNİN ARAŞTIRILMASI VE PROSES PARAMETRELERİNİN MEKANİK ÖZELLİKLERE ETKİSİNİN İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Makine Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM GİRGİN
Danışman: Celalettin Yüce
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tarihin en eski üretim yöntemlerinden olan dövme prosesi günümüzde havacılık, otomotiv, savunma sanayi, tarım gibi birçok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu prosesin tercih edilmesindeki en önemli unsurlar, hem malzemenin iç yapısındaki iyileşmeler, hem de yüksek üretim verimliliği açısından önemli bir konuma sahiptir. Bu çalışmada sektörde yaygın olarak kullanılan sementasyon çeliklerinden, (19CrNi5, 20MnCr5 ve AISI 8620) farklı sıcaklıklarda (800ºC, 1000ºC ve 1250ºC) dövülen bir dişli dövme taslağı incelenerek dövme prosesindeki sıcaklık parametresinin malzemenin mekanik özelliklerine etkisi araştırılmıştır. FORGE NxT programı kullanılarak sonlu elemanlar yöntemi ile parça simüle edilerek dövme kusurları incelenmiştir. Sonlu elemanlar yöntemi sonuçları ışığında kalıp tasarımları SOLIDWORKS programı kullanılarak yapılıp dövme tesisinde parçalar dövülerek ortam sıcaklığında havada serbest soğumaya bırakılmıştır. Dövme sıcaklığının dövme prosesine ve malzemenin mekanik özelliklerine etkisi incelenmiştir. FORGE NxT programı ile yapılan simülasyon sonuçlarının, gerçek üretimdeki parça geometrisi ve olası dövme kusurları ile yüksek oranda örtüştüğü görülmüş; sonlu elemanlar yönteminin kalıp tasarım süreçlerinde maliyet ve zaman tasarrufu sağladığı kanıtlanmıştır. Parçalara çatlak kontrol, sertlik, çekme, çentik darbe ve mikro yapı incelemeleri yapılarak dövme sıcaklığının dövme prosesine ve malzemenin mekanik özelliklerine etkisi incelenmiştir. Dövme sıcaklığının 800°C'den 1250°C'ye yükselmesiyle birlikte tüm çelik gruplarının sertlik, akma ve çekme dayanımı değerlerinde artış gözlemlenmiştir. 800°C'de elde edilen ince taneli ferrit-perlit yapısı yüksek tokluk sağlarken, 1250°C'de ostenit tane büyümesine bağlı olarak oluşan iğnemsi ferrit morfolojisinin çentik darbe tokluğunu düşürdüğü tespit edilmiştir. Sektörde yaygın olarak kullanılan söz konusu çeliklerin farklı sıcaklık parametrelerinde dövülmesi sonucunda elde edilen bulgular, uygulamalarda kullanılacak komponentin istenilen mekanik ve mikroyapısal özellikleri sağlaması açısından uygun malzeme ve proses parametrelerinin seçimine rehberlik edecek niteliktedir.