Muhammed Emîn el-Herarî'nin Hadâiku'r-Ravh ve'r-Rayhân fî Ravâbî Ulûmi'l-Kurân Adlı Tefsirinde Kur'ân'ı yorumlama yöntemi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Temel İslam Bilimleri, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞULE YÜKSEL ARICI

Danışman: Celil Kiraz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, Etiyopyalı bir müfessir olan Muhammed Emîn el-Herarî'nin (ö. 2019) "Hadâiku'r-Ravh ve'r-Rayhân fî Ravâbî Ulûmi'l-Kurân" adlı tefsirine ilişkin bir yöntem çalışmasıdır. Çalışmanın amacı, 1400 yıllık tefsir birikimine hakim olan çağdaş müfessir Herarî'nin Kur'ân'ı anlama yöntemini tahlil edip değerlendirmenin yanı sıra onun Hadâik adlı eserini tefsir ilmine dair konular çerçevesinde ve ulûmu'l-Kur'ân açısından incelemektir. Müfessirin tefsir ve tevil ayrımına dair açıklamaları, muasır bir müfessir olmasına rağmen klasik tefsir yorumlama yöntemlerine bağlılığı ile çağının ve coğrafyasının siyasî, ekonomik ve sosyal sorunlarını tefsirine yansıtması ve çözüm yollarına işaret etmesi klasik ve günümüz yaklaşımını bir arada harmanlayan bir tefsir ortaya çıkarmasını sağlamıştır. Ayrıca âyetlerin güncel ve bilimsel bilgiler ışığında yorumlanmasına olanak sağlayan görüşleri ve bu bilgilerin Kur'ân'ın îcâzını desteklediğine dair açıklamaları Hadâik'i önemli ve araştırmaya değer kılan özelliklerin başında gelmektedir. Çalışmamız bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte, araştırmanın konusu, amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları ile Hadâik ile ilgili yapılmış çalışmalar ele alınmıştır. Birinci bölümde Herarî'nin yetiştiği ortam olan Etiyopya ve Herar bölgesi hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra Herarî'nin hayatı ve ilmi şahsiyeti çerçevesinde te'lif ettiği eserlere yer verilmiştir. Bu bölümde son olarak tefsirin mukaddimesi, metodu ve kullandığı kaynaklar incelenmiştir. İkinci bölümde müfessirin rivayet ve dirayet yöntemi tahlil edilmiştir. Dilbilimsel, kelamî, fıkhî, işârî, içtimâî ve bilimsel açıdan dirayet yöntemleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Hadâik, Kur'ân'ın lafız ve mana özelliklerini ortaya koyan Kur'ân ilimleri yönünden değerlendirilmiştir. Nihâi olarak Hadâik'in rivayet tefsirinin kaynakları kitap, sünnet, âsâr ve fasih Arap kelamıdır. Herarî bu yönüyle klasik tefsir literatüründen yararlanarak ve klasik yöntemlere sadık kalarak eserini telif etmiştir. Eser, Kur'ân ilimleri yönünden zengin bir telif özelliği göstermektedir. Diğer yandan dirayet tefsiri kapsamında içtihâdi görüşlere yer vermesi ve güncel meselelere ve bilimsel bulgulara atıfla tefsirini yapması Herarî'nin tevil yönünü öne çıkarmaktadır.