Kadın din görevlilerinin toplumsal cinsiyet algısı üzerine sosyolojik bir değerlendirme -Bursa örneği-
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ BÖL., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESMA SİMAV
Danışman: Abdurrahman Kurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kadının ev dışında ve ücretli bir işte çalışmasının yaygınlaşması ve eğitimli kız çocuklarının sayısının artmasıyla birlikte toplumda kadına yüklenen rollerde önemli değişiklikler oluşmuştur. Türkiye'de 1980'li yıllar sonrasında dindar kadınların da gerek kamuda gerek özel sektörde çalışması, muhafazakâr kesimde de aile içerisindeki bireylerin rol ve sorumluluklarında değişimlere yol açmıştır. Bu çalışmanın amacı, hem kamu çalışanı hem dindar olan kadın din görevlilerinin toplumsal cinsiyet rol tutumlarını ölçmek ve toplumsal cinsiyet algılarını sosyolojik olarak değerlendirmektir. Bu çalışma, yetişkin din eğitiminde aktif olarak rol alan ve kendi alanlarında toplumun her kesiminden gelen talep ve sorularla muhatap olan kadın din görevlilerine odaklanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde konuyla ilgili kavramlar ve kuramlar, ikinci bölümünde kadının sosyal ve dini hayatı ve üçüncü bölümünde ailedeki sorumluluk paylaşımı ile ilgili verilerin analizine yer verilmiştir. Bu çalışmada karma yöntem tercih edilmiştir. Bursa İl Müftülüğünde görev yapan kadın Kur'an kursu öğreticilerine, içinde Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeğinin ve demografik bilgilerle ilgili soruların bulunduğu anket uygulanmış ve bu anket SPSS 25.0 programıyla analiz edilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme için yine Bursa İl Müftülüğünde görev yapan 20 kadın Kur'an kursu öğreticisi ile görüşülmüş ve elde edilen veriler, çalışmanın amaçları doğrultusunda temalar ve alt temalar tanımlanarak MAXQDA 2018 kullanılarak analiz edilmiştir. Bu araştırmaya göre kadın din görevlilerinin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği puan ortalaması, en yüksek puan olan 5 üzerinden 3,33'tür. Bu puan, bize kadın din görevlilerinin eşitlikçi tutuma sahip olduğunu göstermektedir. Yapılan derinlemesine görüşmelerle kadın din görevlilerinin erkeğin aile reisi olduğu ve geçim sorumluluğundan asıl sorumlu olanın erkek olduğu yönündeki anlayışı devam ettirdikleri; aile içi alınan kararlarda ve kadının çalışmasıyla ilgili konularda eşitlikçi tutum içerisinde oldukları anlaşılmıştır. Kadınla ilgili tartışılan çok kadınla evlilik ve miras dağılımı ile ilgili ayetler, günümüz okumaları çerçevesinde yorumlanırken bekâret ve aldatma gibi konularda hem kadının hem erkeğin uyması gereken kurallar olduğunun altı çizilmiştir. Kadın din görevlilerinin toplumsal cinsiyet tartışmalarında eşitlikçi yaklaşımdan ziyade dengeleyici ve tamamlayıcı bir dil kullandıkları tespit edilmiştir.