Azerbaycan`da sürdürülebilir tarım ve çevre ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELCHIN NASIROV
Danışman: İsmail Bülent Gürbüz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda çevre kirliliği ve bu kirliliğe neden olan temel faktörlerin belirlenmesi, önemli bir konu haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan`da tarım sektörü ve çevre kirliliği arasındaki ilişkiyi 1992-2018 dönemi için araştırmaktır. Çalışmadaki bağımlı değişken çevre kirliliğinin ölçütü olarak değerlendirilen tarımsal sera gazı emisyonlarıdır (CO2 eşdeğeri). Açıklayıcı değişkenler olarak ise dört farklı tarımsal girdi ve dört farklı tarımsal makro gösterge olmak üzere sekiz değişken seçilmiştir. Söz konusu değişkenlerin tarımsal emisyonlar üzerindeki etkisini araştırmak için zaman serisi yöntemlerinden birim kök testleri, ARDL sınır tesi, FMOLS, DOLS ve CCR uzun dönem tahmincileri, Granger nedensellik analizi ve varyans ayrıştırma analizleri kullanılmıştır. Bulgular, tarımsal girdi değişkenlerinden; kimyasal gübre tüketimi, hayvan sayısı ve pestisit kullanımının tarımsal emisyonlar üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı, tarımsal enerji tüketiminin ise negatif ve anlamlı etkisinin olduğunu göstermektedir. Tarımsal makro gösterge değişkenlerinden ise, bitkisel ve hayvansal üretim endeksinin tarımsal emisyonlar üzerinde pozitif ve anlamlı etkisinin olduğu sonucu bulunmuştur. Granger nedensellik testinin sonuçlarına göre, kimyasal gübre tüketimi, hayvan sayısı, bitkisel ve hayvansal üretim endeksi değişkenlerinden tarımsal emisyonlara doğru nedensellik ilişkisinin olduğu belirlenmiştir. Farklı zaman serisi yöntemleri ile elde edilmiş sonuçların tamamı genel olarak değerlendirdiğinde, Azerbaycan`da tarımsal emisyonların artmasında en çok etkisi olan değişkenlerin sırasıyla hayvan sayısı, kimyasal gübre tüketimi ve pestisit kullanımı olduğu görülmektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar tarımsal sera gazı emisyonlarına yönelik olan bilgilere katkı sağlayacak, politika yapıcılar ve kamuoyu için aydınlatıcı bir rol oynayacaktır.