Uygur Kağanlığı yazıtlarının anlamlı ve görevli dil ögeleri açısından incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Bursa Uludağ Üniversitesi, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSMAİL EMİRŞAH

Danışman: Cengiz Alyılmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uygur Dönemi'nde bir önceki dönem Köktürk Dönemi gibi yazıt dikme geleneği belirli bir süre devam etmiştir. Bu süre içinde Ötüken Uygur Dönemi Yazıtları olarak adlandırılan Tes, Tariat ve Şine Us Yazıtları ortaya konmuştur. Bu çalışmada, Ötüken Uygur Dönemi'nde ortaya konan kağanlık yazıtlarından Tes, Tariat ve Şine Us'un Prof. Dr. Osman MERT tarafından hazırlanan Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtlarından Tes-Tariat-Şine Us adlı eseri kaynak olarak kullanılarak anlamlı ve görevli dil ögeleri incelenmiştir. Prof. Dr. Cengiz ALYILMAZ tarafından tasnifi yapılan çalışmamızın ilk bölümünü oluşturan anlamlı dil ögeleri; adlar (adlar, zamirler, sıfatlar, zarflar) ve fiiller olarak iki bölüme ayrılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise görevli dil ögeleri ekler, edatlar ve bağlaçlar başlıkları altında incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda incelenen eserlerde Türkçenin kavram işaretlemedeki zenginliği (gelişmeye açık dil yapısı, söz varlığının büyük ölçüde ana dile ait sözcüklerden oluşması, sözcük türetme gücü vb.) ve dönemin zengin kültür dilini yansıttığı tespit edilmiştir.